Máy lạnh làm mát bằng cách cho không khí đi qua dàn lạnh; hơi nước trong không khí ngưng tụ ở đó và chảy ra ngoài theo ống nước thải. Kết quả là không khí trong phòng vừa lạnh vừa khô hơn ngoài trời. Không khí khô kéo nước khỏi lớp sừng của da nhanh hơn, nên người ngồi máy lạnh nhiều giờ hay thấy da căng, bong vảy mịn, ngứa nhẹ, môi khô nứt và mắt khô, ngay cả giữa mùa hè nóng ẩm.
Cách xử lý không phải bỏ máy lạnh mà là bù lại độ ẩm ở ba tầng: tầng da (kem dưỡng đủ, có chất khoá ẩm vừa phải, bôi đúng lúc), tầng thói quen (làm sạch dịu, tránh nước nóng, uống đủ), và tầng môi trường (nhiệt độ hợp lý, không để gió thổi thẳng vào mặt, cân nhắc máy tạo độ ẩm).
Bài này giải thích vì sao máy lạnh làm khô da, cách nhận ra da đang thiếu nước, chu trình giữ ẩm cho người làm văn phòng, những sai lầm hay gặp và khi nào khô da là dấu hiệu cần đi khám.
Máy lạnh làm khô da bằng cách nào
Độ ẩm tương đối cho biết không khí đang chứa bao nhiêu hơi nước so với mức tối đa nó chứa được ở nhiệt độ đó. Ngoài trời ở nhiều vùng Việt Nam, độ ẩm tương đối thường cao, có lúc trên 80 phần trăm. Khi không khí đi qua dàn lạnh, nhiệt độ giảm xuống dưới điểm sương, hơi nước ngưng tụ thành nước và bị xả ra ngoài. Không khí trả về phòng đã mất bớt hơi nước; tuỳ máy, tuỳ phòng, độ ẩm trong phòng có thể xuống thấp hơn đáng kể so với ngoài trời, nhất là ở văn phòng đóng kín, chạy máy lạnh liên tục nhiều giờ.
Lớp sừng trao đổi nước với không khí xung quanh. Khi không khí khô, chênh lệch độ ẩm giữa da và môi trường lớn hơn, nước thoát qua biểu bì nhanh hơn. Các nghiên cứu về môi trường độ ẩm thấp ghi nhận da mất nước, giảm độ đàn hồi bề mặt, và ở người có cơ địa nhạy cảm thì dễ ngứa, dễ bùng các bệnh da như viêm da cơ địa. Gió thổi trực tiếp từ cửa gió vào mặt làm tăng thêm tốc độ bay hơi.
Còn một yếu tố ít ai để ý: sự chênh lệch. Đi từ ngoài trời nóng ẩm vào phòng lạnh khô nhiều lần mỗi ngày, da liên tục phải điều chỉnh. Một số người thấy da vừa tiết dầu khi ra ngoài vừa căng khô khi vào phòng, chính là trạng thái "da dầu thiếu nước" hay gặp ở dân văn phòng thành phố.
Dấu hiệu da đang thiếu nước vì máy lạnh
Những dấu hiệu dưới đây thường rõ nhất vào buổi chiều, sau nhiều giờ ngồi phòng lạnh, và đỡ vào cuối tuần khi bạn ở môi trường khác.
- Da mặt căng, nhất là hai má, sau giờ trưa.
- Bong vảy mịn ở cánh mũi, quanh miệng, chân mày; lớp nền bám vào vùng bong thành mảng.
- Đường nhăn li ti hiện rõ hơn buổi sáng, nhất là quanh mắt.
- Ngứa nhẹ ở mặt, cẳng tay, cẳng chân.
- Môi khô, nứt khoé, phải liếm môi thường xuyên.
- Mắt khô, cộm, hay chớp, nhất là khi nhìn màn hình lâu.
- Da tay khô ráp, móng dễ xước măng rô.
- Da vẫn bóng dầu ở vùng chữ T nhưng má khô căng.
Nếu các dấu hiệu chỉ xuất hiện vào ngày làm việc và biến mất khi nghỉ, môi trường văn phòng gần như chắc chắn là yếu tố chính. Nếu chúng kéo dài cả tuần, cả tháng, cần xem lại cả chu trình chăm sóc và cân nhắc gặp bác sĩ.
Chu trình giữ ẩm cho người làm văn phòng
Mục tiêu là cho da đủ lớp dưỡng để qua tám giờ trong phòng lạnh mà không phải dặm liên tục.
- Sáng, làm sạch nhẹ. Da khô có thể chỉ rửa nước mát; da dầu dùng sữa rửa mặt dịu. Tránh nước nóng.
- Bôi kem dưỡng khi da còn ẩm. Chọn kết cấu đặc hơn bạn dùng ở nhà một chút; có chất hút ẩm như glycerin và một lượng chất khoá ẩm vừa phải. Da dầu có thể dùng gel-kem, chỉ thêm kem đặc ở hai má.
- Kem chống nắng. Vẫn cần, vì bạn đi lại ngoài trời và ngồi gần cửa kính thì UVA vẫn tới. Loại có thêm chất dưỡng ẩm giúp đỡ khô.
- Giữa ngày, dặm ẩm có chọn lọc. Vùng khô có thể vỗ thêm một chút kem dưỡng mỏng lên trên lớp trang điểm, hoặc dùng xịt khoáng rồi ấn nhẹ một chút kem dưỡng. Thoa sáp dưỡng môi nhiều lần.
- Tay: để một tuýp kem dưỡng tay trên bàn, bôi sau mỗi lần rửa tay.
- Tối, phục hồi: làm sạch dịu, kem dưỡng đủ dày; vùng khô nhiều thêm một lớp mỏng mỡ khoáng hoặc sáp dưỡng.
Nếu bạn dùng sản phẩm có retinol hoặc axit, mùa ngồi máy lạnh nhiều là lúc nên giảm tần suất hoặc bôi sau kem dưỡng, vì da khô sẵn dễ bị kích ứng hơn.
Điều chỉnh môi trường làm việc
Không phải văn phòng nào cũng cho phép đổi cài đặt máy lạnh, nhưng vài điều chỉnh nhỏ thường làm được.
| Việc nên làm | Vì sao | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đặt nhiệt độ vừa phải, không quá lạnh | Chênh lệch lớn với ngoài trời làm cơ thể và da khó thích nghi; máy chạy mạnh hơn thì hút ẩm nhiều hơn | Nhiều khuyến nghị tiết kiệm năng lượng ở Việt Nam đề xuất khoảng 25–26°C |
| Tránh ngồi ngay hướng gió thổi | Luồng gió khô thổi thẳng làm nước trên da và mắt bay hơi nhanh | Xoay cánh gió hoặc đổi vị trí ngồi nếu được |
| Máy tạo độ ẩm nhỏ ở bàn hoặc trong phòng | Tăng độ ẩm cục bộ quanh chỗ ngồi | Vệ sinh và thay nước thường xuyên để tránh vi sinh vật phát triển; tránh để quá ẩm gây nấm mốc |
| Chậu nước, cây xanh | Bay hơi nhẹ, hiệu quả khiêm tốn | Không thay được máy tạo độ ẩm trong phòng lớn |
| Nghỉ mắt, chớp mắt chủ động | Nhìn màn hình làm giảm số lần chớp mắt, kết hợp không khí khô gây khô mắt | Mắt khô kéo dài nên khám mắt |
| Uống nước đều trong ngày | Phòng lạnh làm giảm cảm giác khát nên dễ uống ít | Không thay được dưỡng ẩm cho lớp sừng, nhưng cần cho sức khoẻ chung |
Độ ẩm trong nhà ở mức trung bình, thường được nhắc là khoảng 40 đến 60 phần trăm, là vùng dễ chịu cho da và đường hô hấp mà ít thuận lợi cho nấm mốc. Một nhiệt ẩm kế nhỏ rẻ tiền giúp bạn biết phòng mình thật sự đang ở đâu thay vì đoán.
Chăm da toàn thân, mắt và môi trong mùa máy lạnh
Mặt thường được để ý trước, nhưng cẳng chân, cẳng tay và mu bàn tay mới là những vùng khô nhanh nhất trong phòng lạnh, vì ở đó tuyến bã thưa. Ngứa cẳng chân vào buổi tối, da trắng bong khi gãi, là dấu hiệu quen thuộc. Bôi lotion hoặc kem dưỡng thể trong vòng vài phút sau khi tắm, lúc da còn hơi ẩm, là bước hiệu quả nhất. Người da rất khô có thể chọn kem có urê hoặc axit lactic ở mức mỹ phẩm cho vùng cẳng chân, gót chân, vì chúng vừa hút ẩm vừa làm mềm lớp sừng dày.
Môi không có tuyến bã nên khô và nứt sớm nhất. Một thỏi sáp dưỡng môi không hương liệu để trên bàn làm việc, thoa lại mỗi khi thấy khô, và một lớp dày hơn trước khi ngủ thường đủ. Nếu khoé môi nứt, đỏ kéo dài không lành, có thể có nhiễm nấm hoặc vi khuẩn đi kèm và nên đi khám.
Mắt chịu tác động kép: không khí khô và thói quen nhìn màn hình, khi người ta chớp mắt ít hơn hẳn bình thường. Quy tắc nghỉ mắt định kỳ, nhìn ra xa một lúc, chớp mắt chủ động giúp giảm khô. Người đeo kính áp tròng hay thấy khô rõ hơn trong phòng máy lạnh. Nước mắt nhân tạo bán tự do được nhiều người dùng, nhưng khô mắt kéo dài, đau, đỏ, nhìn mờ thì cần khám mắt thay vì tự xử lý lâu dài.
Sai lầm hay gặp khi da khô vì máy lạnh
Xịt khoáng liên tục mà không bôi gì lên trên. Mỗi lần nước bay hơi trong không khí khô có thể kéo theo một phần độ ẩm bề mặt. Xịt khoáng chỉ có ích khi theo sau bằng một lớp dưỡng giữ lại nước.
Rửa mặt nhiều lần trong ngày vì thấy bết. Bết dầu vùng chữ T mà má khô là dấu hiệu da dầu thiếu nước. Rửa thêm làm má càng khô. Dùng giấy thấm dầu cho vùng chữ T và giữ kem dưỡng cho má.
Tắm nước nóng lâu để "xả lạnh" sau giờ làm. Nước nóng kéo lipid khỏi da toàn thân, làm khô ngứa nặng thêm. Tắm nước ấm, ngắn, bôi kem dưỡng thể ngay sau tắm.
Liếm môi khi môi khô. Nước bọt bay hơi nhanh và chứa enzyme tiêu hoá, làm môi khô nứt thêm. Dùng sáp dưỡng môi không hương liệu.
Dùng thêm toner nhiều cồn cho "mát". Cồn bay hơi tạo cảm giác mát nhưng làm khô thêm. Nếu dùng toner, chọn loại có chất hút ẩm, không cồn cao.
Khi nào khô da không chỉ do máy lạnh
Phần lớn khô da văn phòng cải thiện rõ sau một đến hai tuần dưỡng ẩm đúng cách và điều chỉnh môi trường. Nếu không, hãy nghĩ đến những nguyên nhân khác. Viêm da cơ địa thường có ngứa nhiều, mảng đỏ ở nếp khuỷu, cổ, mặt, và hay có tiền sử gia đình về dị ứng. Viêm da tiết bã gây bong vảy nhờn, đỏ ở cánh mũi, chân mày, chân tóc. Một số bệnh nội khoa như suy giáp, đái tháo đường, bệnh thận, cùng một số thuốc đang dùng cũng có thể làm da khô.
Hãy gặp bác sĩ da liễu khi da khô kèm ngứa làm mất ngủ, nứt chảy máu, mảng đỏ lan rộng, bong vảy dày, hoặc khô toàn thân mà không rõ nguyên nhân dù đã dưỡng ẩm đều. Mắt khô kéo dài, đỏ, nhìn mờ thì nên khám mắt. Nếu bạn đang mang thai và thấy ngứa nhiều, báo cho bác sĩ theo dõi thai kỳ.
Khi đi khám, kể rõ môi trường làm việc (số giờ ngồi máy lạnh, có gió thổi trực tiếp không), các sản phẩm đang dùng và thời điểm triệu chứng nặng nhất trong tuần. Những chi tiết này giúp bác sĩ phân biệt khô da do môi trường với bệnh da cần điều trị.
Câu hỏi thường gặp
Máy lạnh có làm da lão hoá nhanh hơn không?
Chưa có bằng chứng mạnh cho thấy ngồi máy lạnh tự nó làm da lão hoá nhanh như ánh nắng. Tình trạng khô làm nếp nhăn li ti rõ hơn tạm thời, và hết khi da được dưỡng ẩm đủ. Tác nhân lão hoá lớn nhất vẫn là tia cực tím.
Có nên đặt chậu nước dưới máy lạnh để tăng độ ẩm không?
Chậu nước nhỏ bay hơi rất chậm, gần như không thay đổi độ ẩm của cả phòng. Ở phòng nhỏ, nó có thể giúp chút ít. Nếu muốn thay đổi thật, máy tạo độ ẩm hiệu quả hơn, nhưng cần vệ sinh thường xuyên.
Ngủ máy lạnh qua đêm có cần dưỡng ẩm khác đi không?
Có thể dùng kem dưỡng đặc hơn buổi tối, thêm sáp dưỡng môi, và tránh để gió thổi thẳng vào giường. Đặt nhiệt độ vừa phải, chế độ hẹn giờ hoặc chế độ ngủ giúp giảm thời gian không khí bị làm khô mạnh.
Dầu dưỡng có hợp cho người ngồi máy lạnh không?
Với da khô, vài giọt dầu dưỡng trộn vào kem dưỡng hoặc bôi sau kem có thể làm chậm mất nước tốt hơn. Với da dầu dễ nổi mụn, chỉ nên dùng ở vùng khô như hai má, hoặc chọn kem có chất khoá ẩm nhẹ thay vì dầu.
Trẻ nhỏ ngủ phòng máy lạnh có cần bôi kem dưỡng không?
Trẻ có da khô, đặc biệt trẻ có cơ địa dị ứng, thường được lợi khi bôi kem dưỡng không hương liệu sau khi tắm. Giữ nhiệt độ phòng vừa phải, không để gió thổi thẳng. Nếu trẻ ngứa, nổi mảng đỏ, nên đưa đi khám bác sĩ nhi hoặc da liễu.
