Phối đồ đi làm hằng ngày ở Việt Nam là bài toán ba điều kiện cùng lúc: đủ lịch sự cho môi trường công việc, chịu được nắng nóng và quãng đường đi xe máy, và đủ ấm trong phòng máy lạnh để cả ngày. Lời giải gọn nhất là một bộ công thức phối có sẵn: vài cấu trúc cố định, chỉ thay màu và món.
Với đa số văn phòng không yêu cầu đồng phục, mức phổ biến là business casual: sơ mi hoặc áo kiểu, quần âu hoặc chân váy, giày kín, không cần vest. Ngành tài chính, pháp lý, ngân hàng thường trang trọng hơn; công ty công nghệ, sáng tạo thoải mái hơn. Quan sát người quản lý trực tiếp của bạn mặc gì là chỉ báo đáng tin nhất.
Bài này đưa năm công thức cho nữ và nam, cách xử lý chuyện đi xe máy và phòng lạnh, và cách chuẩn bị đồ cho cả tuần trong mười lăm phút.
Đọc “luật ngầm” về trang phục của nơi làm việc
Ít công ty có quy định trang phục chi tiết bằng văn bản; phần lớn là luật ngầm. Tuần đầu tiên ở chỗ làm mới, nên để ý ba thứ: đồng nghiệp cùng cấp mặc gì vào ngày thường, quản lý mặc gì khi gặp khách, và mọi người đổi trang phục thế nào vào thứ Sáu. Ba quan sát này cho bạn biên độ an toàn.
Nguyên tắc chung là mặc ngang hoặc nhỉnh hơn mặt bằng một chút. Người mới thường nên chỉn chu hơn trong vài tháng đầu, rồi điều chỉnh. Những ngày có họp với khách, thuyết trình hoặc gặp cấp trên, chuẩn bị sẵn một áo khoác hoặc một bộ “nâng cấp” để ở văn phòng.
Một số ngành có yêu cầu an toàn hoặc vệ sinh: nhà máy, phòng thí nghiệm, bệnh viện, bếp ăn. Ở đó quy định về giày kín, tóc buộc, không trang sức, không vải dễ cháy là bắt buộc vì lý do an toàn, không phải thẩm mỹ. Đồ cá nhân lúc đó chỉ còn là phần mặc bên trong và lúc đi đường.
Năm công thức phối dùng được cả năm
Mỗi công thức là một khung; thay màu và chất liệu là ra nhiều bộ khác nhau. Nếu tủ đồ cùng một bảng màu, các món có thể tráo chéo giữa các công thức.
| Công thức | Nữ | Nam | Hợp khi |
|---|---|---|---|
| Sơ mi + quần âu | Sơ mi lụa pha hoặc cotton, quần âu ống đứng, giày búp bê hoặc gót thấp | Sơ mi oxford hoặc poplin, quần âu, giày da hoặc giày lười | Ngày thường, họp nội bộ |
| Áo kiểu + chân váy | Áo kiểu trơn hoặc hoạ tiết nhỏ, chân váy chữ A hoặc bút chì dài qua gối | — | Ngày thường, muốn mềm mại hơn |
| Váy liền + áo khoác mỏng | Váy liền dáng suông hoặc thắt eo, khoác blazer hay cardigan | — | Bận rộn, cần một món là xong |
| Polo hoặc áo dệt kim + quần kaki | Áo dệt kim mỏng tay ngắn, quần kaki hoặc culottes | Polo trơn, quần kaki, giày lười hoặc sneaker da trơn | Thứ Sáu, ngày không gặp khách |
| Thêm blazer cho bất kỳ công thức nào | Blazer không lót hoặc lót mỏng | Blazer cotton hoặc linen | Khi có họp khách, thuyết trình |
Ở khí hậu nóng, blazer không lót hoặc lót nửa, vải cotton hay linen pha giúp nâng mức trang trọng mà không bí. Có thể để một chiếc ở văn phòng thay vì mặc theo trên đường.
Bài toán đi xe máy: đến nơi vẫn chỉn chu
Tách đồ đi đường và đồ ở văn phòng. Áo khoác chống nắng, khẩu trang, găng tay che nắng giữ cho áo bên trong không bị bụi, nắng làm bạc màu và giảm mồ hôi thấm trực tiếp. Áo khoác chống nắng nên chọn vải thoáng và có khả năng chắn tia cực tím, vì loại kín gió hoàn toàn khiến mồ hôi đọng lại.
Chọn vải ít nhăn cho phần dưới. Ngồi xe hai mươi phút làm quần linen hay cotton mỏng nhăn ở đùi và gối. Quần âu có pha một ít sợi tổng hợp hoặc sợi đàn hồi giữ nếp tốt hơn. Chân váy nên có độ rộng đủ để ngồi xe thoải mái; chân váy bút chì bó quá khó ngồi và dễ hỏng đường may.
Giày đi đường và giày ở văn phòng. Nhiều người đi dép quai hoặc giày thể thao trên đường rồi đổi giày ở văn phòng. Giữ một đôi giày đi làm ở ngăn tủ cá nhân giúp giày ít bị nước mưa và bụi.
Mùa mưa cần áo mưa vừa người. Áo mưa bộ hoặc áo mưa có tay che kín đầu gối bảo vệ quần tốt hơn áo mưa cánh dơi. Gấp sẵn một chiếc khăn nhỏ và một đôi tất dự phòng trong túi cũng giải quyết được nhiều buổi sáng ướt.
Phòng máy lạnh cả ngày: mặc nhiều lớp mà không cồng kềnh
Nhiều văn phòng đặt máy lạnh khá thấp, chênh lệch rõ với trời bên ngoài. Cách xử lý là mặc lớp: một lớp trong thoáng mát cho lúc đi đường và ra ngoài ăn trưa, một lớp ngoài mỏng để khoác khi ngồi lâu. Cardigan dệt kim mỏng, blazer không lót, áo sơ mi dài tay khoác ngoài áo thun đều là lựa chọn gọn.
Với lớp trong, chọn chất liệu hút ẩm và khô nhanh như cotton, cotton pha, viscose, vì sau quãng đường nắng cơ thể còn ẩm mồ hôi; vào phòng lạnh, lớp vải ướt áp sát da gây cảm giác lạnh buốt. Một chiếc áo lót mỏng thấm hút dưới sơ mi giúp sơ mi không bị ố mồ hôi và giữ nhiệt ổn định hơn.
Một chiếc khăn quàng mỏng là món nhỏ nhưng làm được nhiều việc: giữ ấm cổ khi ngồi dưới cửa gió, thêm điểm nhấn màu cho bộ đồ trơn, và gấp gọn trong túi. Người thường bị lạnh chân có thể để thêm một đôi tất mỏng ở văn phòng.
Chuẩn bị đồ cho cả tuần trong mười lăm phút
Quyết định mặc gì mỗi sáng tiêu tốn thời gian và sự chú ý đúng lúc bạn cần chúng nhất. Chuẩn bị vào tối Chủ nhật giúp giải phóng năm buổi sáng.
- Xem lịch tuần. Đánh dấu ngày có họp khách, thuyết trình, đi công tác, ngày làm ở nhà. Mỗi loại ngày có mức trang phục riêng.
- Xem dự báo thời tiết. Ngày mưa ưu tiên quần sẫm màu và giày chịu nước; ngày nắng gắt ưu tiên vải mỏng.
- Chọn trước năm phần dưới (quần, chân váy), rồi ghép áo cho từng phần. Phần dưới ít món hơn nên làm điểm neo.
- Kiểm tra tình trạng: có món nào cần là, đơm lại nút, tẩy vết bẩn không. Xử lý ngay tối đó.
- Treo theo thứ tự ngày ở một góc tủ, kèm phụ kiện. Sáng ra chỉ việc lấy bộ tiếp theo.
Nếu thích linh hoạt, chuẩn bị bảy bộ cho năm ngày để sáng ra vẫn còn lựa chọn theo tâm trạng. Điểm cốt lõi là đã loại bỏ việc phải nghĩ từ con số không.
Những lỗi nhỏ làm bộ đồ đi làm kém chỉn chu
Phần lớn ấn tượng “luộm thuộm” không đến từ kiểu dáng mà đến từ chi tiết. Một danh sách kiểm tra nhanh trước khi ra khỏi nhà:
- Áo sơ mi nhăn ở cổ và nẹp nút — hai chỗ người đối diện nhìn thấy đầu tiên. Không có thời gian là cả áo thì là riêng hai chỗ đó.
- Nội y lộ màu hoặc lộ đường viền qua áo mỏng. Áo lót màu gần với màu da thường kín hơn màu trắng dưới sơ mi trắng.
- Vết ố vàng ở nách và cổ áo. Đây thường là phản ứng giữa mồ hôi và một số thành phần của chất khử mùi; giặt sớm sau khi mặc giúp hạn chế.
- Giày bám bụi, đế mòn lệch, gót giày bong. Giày được nhìn thấy nhiều hơn ta tưởng, nhất là khi ngồi họp.
- Quần quá dài đọng nếp trên giày, hoặc gấu bị giẫm sờn. Lên gấu là việc rẻ và nhanh.
- Mùi: mồ hôi, khói thức ăn, ẩm mốc do phơi không khô. Phơi nơi thoáng và để áo khô hẳn trước khi cất.
Không món nào trong danh sách cần tiền; tất cả là thói quen chăm sóc quần áo. Đó là lý do một tủ đồ giản dị nhưng được chăm kỹ thường trông tốt hơn tủ đồ đắt nhưng bỏ bê.
Làm ở nhà và họp trực tuyến
Từ khi làm việc từ xa phổ biến, nhiều người quen mặc đồ ngủ cả ngày. Không có quy tắc bắt buộc, nhưng một số người nhận thấy thay đồ “ra khỏi nhà” giúp họ chuyển trạng thái vào việc rõ ràng hơn. Bộ thoải mái vừa đủ — áo thun có cổ, áo dệt kim mỏng, quần cạp chun dáng gọn — vừa dễ chịu vừa không ngại khi bất ngờ phải bật camera.
Khi họp trực tuyến, khung hình chỉ thấy phần trên nên áo và cổ áo quan trọng nhất. Tránh sọc mảnh dày đặc và ô vuông nhỏ vì camera dễ tạo hiệu ứng nhiễu sóng (moiré). Màu trơn trung bình như xanh navy, xanh mòng két, hồng đất lên hình ổn định hơn trắng tinh (dễ cháy sáng) hoặc đen tuyền (mất chi tiết).
Một chiếc blazer hoặc cardigan treo gần bàn làm việc là “công tắc” nhanh cho cuộc họp quan trọng. Ánh sáng chiếu từ phía trước, như ngồi đối diện cửa sổ, cũng làm khuôn mặt và trang phục trông tốt hơn nhiều so với ngồi quay lưng ra cửa.
Phụ kiện đi làm: túi, đồng hồ, trang sức ở mức vừa đủ
Phụ kiện là phần thay đổi cảm giác của bộ đồ nhanh nhất với chi phí thấp nhất. Ở môi trường công sở, nguyên tắc chung là ít mà chất lượng tốt, và không gây tiếng động hay vướng víu khi làm việc.
- Túi: một chiếc túi xách hoặc ba lô dáng gọn, đủ chứa máy tính nếu bạn mang theo hằng ngày, màu trung tính như đen, nâu, be, xanh navy. Túi có đáy cứng giữ dáng tốt hơn và không bị móp khi đặt xuống sàn.
- Thắt lưng: cùng tông với giày là quy ước cổ điển giúp tổng thể liền mạch. Với nữ, thắt lưng mảnh có thể dùng để tạo eo cho váy liền hoặc áo khoác.
- Đồng hồ và trang sức: một đến ba món là đủ: đồng hồ, khuyên tai nhỏ, nhẫn hoặc dây chuyền mảnh. Vòng tay nhiều chiếc va vào bàn phím, bàn làm việc gây tiếng ồn trong phòng họp.
- Kính và kẹp tóc: nằm ngay trên mặt nên ảnh hưởng mạnh đến tổng thể. Gọng kính màu trung tính hợp nhiều trang phục hơn gọng màu nổi.
- Khăn quàng mỏng: vừa giữ ấm trong phòng máy lạnh vừa thêm màu cho bộ đồ trơn, đã nói ở trên.
- Mùi hương: văn phòng là không gian kín dùng chung, nên dùng nhẹ hoặc không dùng; nhiều người nhạy cảm với mùi mạnh.
Nếu chỉ chọn một món để đầu tư, nhiều người chọn túi đi làm, vì nó được dùng mỗi ngày, xuất hiện trong mọi bộ đồ và chịu hao mòn nhiều nhất.
Câu hỏi thường gặp
Đi làm có được mặc quần jeans không?
Tuỳ nơi. Nhiều công ty chấp nhận jeans tối màu, ống đứng, không rách, nhất là vào thứ Sáu. Nếu chưa chắc, quan sát đồng nghiệp trong vài tuần đầu và tránh jeans vào ngày gặp khách.
Sơ mi nam đi làm nên sơ vin hay bỏ ngoài?
Sơ mi có gấu cong, dài qua mông được thiết kế để sơ vin. Sơ mi gấu bằng, dài vừa đến giữa khoá quần có thể bỏ ngoài trong môi trường thoải mái. Với văn phòng trang trọng, sơ vin kèm thắt lưng vẫn là mặc định an toàn.
Nữ đi làm có nhất thiết phải đi giày cao gót không?
Không. Giày búp bê, giày lười, giày gót vuông thấp đều lịch sự và tốt hơn cho việc đi lại nhiều. Nếu công việc thật sự yêu cầu giày cao, chọn gót vừa phải, vững và mang theo đôi thấp để thay.
Ngân sách ít thì nên đầu tư món nào trước cho tủ đồ đi làm?
Ưu tiên hai quần âu vừa người màu trung tính, ba đến bốn áo sơ mi hoặc áo kiểu dễ phối, một áo khoác mỏng và một đôi giày thoải mái. Từ đó có thể ghép được hơn chục bộ, rồi bổ sung dần.
Áo sơ mi trắng bị ố vàng cổ thì xử lý thế nào?
Vết ố cổ áo thường là dầu da và mồ hôi tích tụ. Thoa trực tiếp nước giặt dạng lỏng lên cổ, để vài phút, chải nhẹ bằng bàn chải mềm rồi giặt như thường. Giặt sớm sau mỗi lần mặc là cách phòng tốt nhất vì vết càng để lâu càng khó tẩy.
Có nên để một bộ đồ dự phòng ở văn phòng không?
Rất nên, nhất là mùa mưa hoặc khi có con nhỏ. Một áo sơ mi trung tính, một áo khoác mỏng và đôi tất là đủ để xử lý những buổi sáng bất ngờ như ướt mưa, đổ cà phê hay được gọi đi gặp khách gấp.
