Quầng thâm mắt là vùng da dưới mắt sẫm màu hơn xung quanh, và có bốn kiểu chính: do sắc tố (màu nâu, thường có yếu tố di truyền và ánh nắng), do mạch máu (màu xanh tím vì da mỏng, mạch máu bên dưới lộ ra), do cấu trúc (bóng đổ của rãnh lệ hoặc bọng mỡ), và hỗn hợp — dạng hay gặp nhất.
Biết mình thuộc kiểu nào giúp chọn đúng cách cải thiện: thâm sắc tố cần chống nắng và hoạt chất làm sáng; thâm mạch máu cải thiện khi ngủ đủ, xử lý dị ứng, bớt dụi mắt; thâm cấu trúc gần như không đáp ứng với kem bôi. Kem mắt chỉ giúp được một phần, và trong nhiều trường hợp che khuyết điểm đúng màu là giải pháp nhanh và thực tế nhất.
Vì sao vùng dưới mắt dễ sẫm màu
Da mi mắt và vùng ngay dưới mắt thuộc loại mỏng nhất trên cơ thể, ít tuyến bã, lớp mỡ dưới da cũng mỏng. Ngay bên dưới là một mạng mạch máu dày đặc và lớp cơ vòng mắt. Với cấu trúc như vậy, bất cứ thứ gì nằm phía dưới — máu trong tĩnh mạch, màu của cơ — đều dễ hiện lên bề mặt, tạo màu xanh tím hoặc tím đỏ.
Cùng lúc, vùng quanh mắt là nơi hoạt động nhiều nhất trên khuôn mặt: chớp mắt hàng nghìn lần mỗi ngày, nheo mắt khi nắng, dụi mắt khi ngứa. Ma sát và ánh nắng kích thích tế bào sắc tố, nên ở người da sẫm màu, đặc biệt người châu Á, quầng nâu do sắc tố khá phổ biến và thường có tính gia đình.
Cuối cùng là hình dạng xương và mô mềm. Rãnh lệ — đường lõm chạy từ góc trong của mắt xuống má — tạo một vùng trũng hứng bóng tối khi ánh sáng chiếu từ trên xuống. Theo tuổi, mỡ ở má trượt xuống, mỡ quanh hốc mắt có thể phồng ra thành bọng, làm vùng trũng sâu hơn. Lúc này "quầng thâm" thực chất là bóng đổ, không phải màu da. Ba yếu tố này thường đan xen, nên phần lớn người có quầng thâm thuộc kiểu hỗn hợp.
Bốn kiểu quầng thâm
Bảng dưới tóm tắt bốn kiểu theo màu sắc, nguyên nhân hay gặp và mức đáp ứng với chăm sóc tại nhà. Một người có thể có hai ba kiểu cùng lúc.
| Kiểu | Trông thế nào | Nguyên nhân hay gặp | Đáp ứng với chăm sóc tại nhà |
|---|---|---|---|
| Do sắc tố | Nâu hoặc nâu xám, ranh giới khá rõ, có khi lan lên mí trên | Di truyền, ánh nắng, dụi mắt, viêm da quanh mắt | Vừa phải: chống nắng, hoạt chất làm sáng dịu, giảm ma sát |
| Do mạch máu | Xanh, tím, hơi hồng; rõ hơn khi mệt, thiếu ngủ, buổi sáng | Da mỏng, mạch máu nổi, ứ đọng tĩnh mạch, dị ứng mũi | Khá: ngủ đủ, xử lý dị ứng, chườm mát, retinoid nhẹ về lâu dài |
| Do cấu trúc | Bóng tối dưới mắt, rõ dưới đèn trần, nhạt khi ngửa mặt lên nguồn sáng | Rãnh lệ sâu, bọng mỡ, mất thể tích theo tuổi | Thấp: chủ yếu che khuyết điểm; thủ thuật y khoa nếu muốn |
| Hỗn hợp | Có hai hoặc ba đặc điểm trên | Phối hợp nhiều yếu tố | Tuỳ thành phần nổi bật |
Điều đáng giữ lại từ bảng: kem mắt dù đắt đến đâu cũng không lấp được rãnh lệ. Nếu quầng thâm của bạn chủ yếu là bóng đổ, tiền nên dành cho kem che khuyết điểm tốt và chống nắng, hoặc một buổi tư vấn với bác sĩ, thay vì thử hết lọ kem mắt này đến lọ khác.
Tự kiểm tra trước gương
Bạn có thể ước lượng kiểu quầng thâm của mình trong vài phút. Làm ở chỗ có ánh sáng tự nhiên, mặt mộc.
- Kéo căng nhẹ: dùng ngón tay kéo nhẹ da dưới mắt sang ngang. Nếu màu xanh tím nhạt đi hoặc hiện rõ mạch máu nhỏ, có thành phần mạch máu. Nếu màu nâu vẫn giữ nguyên, có thành phần sắc tố.
- Ngửa mặt lên nguồn sáng: đứng dưới đèn trần rồi ngửa mặt nhìn thẳng vào đèn. Nếu quầng thâm mờ đi đáng kể, phần lớn là bóng đổ do cấu trúc.
- Ấn nhẹ: ấn một ngón tay lên vùng thâm vài giây rồi thả. Màu trắng ra rồi trở lại nhanh gợi ý mạch máu; không đổi gợi ý sắc tố.
- So sánh theo thời điểm: chụp ảnh buổi sáng mới ngủ dậy, buổi chiều, sau một đêm thiếu ngủ. Thâm mạch máu và bọng thường thay đổi theo thời điểm; thâm sắc tố khá ổn định.
- Nhìn lịch sử gia đình: bố mẹ, anh chị em có quầng thâm tương tự từ nhỏ gợi ý yếu tố di truyền, thường là sắc tố hoặc cấu trúc.
Đây là cách định hướng, không phải chẩn đoán. Nếu quầng thâm xuất hiện đột ngột, chỉ một bên, kèm sưng, đau, ngứa hoặc thay đổi thị lực, đừng tự đánh giá mà hãy đi khám.
Những nguyên nhân hằng ngày
Thiếu ngủ và mệt mỏi. Thiếu ngủ làm da nhợt hơn, khiến mạch máu bên dưới nổi rõ, đồng thời có thể làm dịch ứ quanh mắt gây bọng. Đây là nguyên nhân làm quầng thâm nặng thêm, hiếm khi là nguyên nhân duy nhất, nên ngủ đủ giúp nhưng thường không làm quầng thâm biến mất.
Dị ứng và dụi mắt. Viêm mũi dị ứng làm ứ máu ở các tĩnh mạch quanh mũi và mắt, tạo quầng tím đặc trưng. Ngứa dẫn đến dụi mắt; ma sát lặp lại lại kích thích sắc tố. Trẻ em và người lớn bị dị ứng thời tiết thường có quầng thâm rõ hơn vào mùa dị ứng.
Ánh nắng. Vùng quanh mắt hay bị bỏ sót khi thoa kem chống nắng vì sợ cay mắt. Ánh nắng vừa làm sắc tố đậm hơn vừa làm da mỏng đi theo thời gian, khiến mạch máu lộ rõ hơn.
Tuổi tác. Da mỏng dần, collagen giảm, mỡ dịch chuyển, rãnh lệ sâu hơn. Nhiều người trẻ thấy quầng thâm chủ yếu do sắc tố hoặc mạch máu, đến tuổi trung niên lại chủ yếu do cấu trúc.
Muối và rượu. Bữa tối mặn, uống rượu làm cơ thể giữ nước, sáng hôm sau mắt sưng bọng, tạo bóng đổ. Hiệu ứng này tạm thời, thường dịu dần trong vài giờ.
Màn hình và thói quen thức khuya. Ánh sáng màn hình không trực tiếp gây quầng thâm, nhưng thói quen dùng điện thoại đến khuya làm giảm giấc ngủ, nhìn lâu làm khô mắt, dễ dụi mắt.
Chăm sóc tại nhà theo từng kiểu
Việc chung cho mọi kiểu: chống nắng cả vùng quanh mắt (chọn loại dành cho vùng mắt hoặc chất lọc khoáng nếu bạn hay cay mắt), đeo kính râm khi ra ngoài, ngủ đủ, không dụi mắt. Tẩy trang vùng mắt bằng cách đặt bông thấm nước tẩy trang lên vài giây rồi lau nhẹ, không chà qua lại.
Thâm sắc tố: hoạt chất làm sáng dịu như niacinamide, vitamin C dạng dịu, azelaic acid có thể giúp nhạt dần trong vài tháng. Da quanh mắt mỏng và dễ kích ứng, nên chọn sản phẩm dành cho vùng mắt, dùng lượng nhỏ, tránh sát mí. Nếu vùng da quanh mắt ngứa, đỏ, bong vảy, cần xử lý tình trạng viêm đó trước, vì viêm kéo dài chính là nguồn sắc tố.
Thâm mạch máu: chườm mát buổi sáng (khăn mát, thìa để tủ lạnh) giúp co mạch tạm thời. Kem mắt chứa caffeine có thể làm vùng mắt bớt xanh, bớt sưng trong thời gian ngắn; bằng chứng cho hiệu quả lâu dài còn hạn chế. Retinoid nhẹ dành cho vùng mắt, dùng kiên trì nhiều tháng, có thể giúp da dày lên phần nào. Nếu có dị ứng mũi, kiểm soát được dị ứng thường cải thiện quầng thâm rõ hơn bất kỳ loại kem nào.
Bọng và thâm cấu trúc: ngủ kê gối cao hơn một chút, giảm muối và rượu buổi tối giúp bớt bọng buổi sáng. Phần trũng do rãnh lệ không cải thiện bằng kem bôi; các lựa chọn cải thiện thật sự là thủ thuật y khoa, cần bác sĩ thăm khám và tư vấn kỹ về rủi ro.
Che quầng thâm đúng màu
Với nhiều người, che khuyết điểm là cách xử lý quầng thâm hiệu quả nhất trong ngắn hạn. Nguyên tắc là trung hoà màu trước, rồi mới làm sáng. Theo vòng tròn màu, màu đối diện sẽ trung hoà nhau: quầng xanh tím được trung hoà bởi tông cam, đào; quầng nâu bởi tông đào, hồng đào. Người da sáng thường hợp tông hồng đào nhạt; da trung bình đến sẫm hợp tông cam đào đậm hơn.
Cách làm: chấm một lượng rất nhỏ kem hiệu chỉnh màu vào vùng sẫm nhất, thường ở góc trong của mắt và dọc rãnh lệ, vỗ nhẹ bằng ngón áp út. Sau đó phủ một lớp kem che khuyết điểm cùng màu với da hoặc sáng hơn nửa tông, chỉ ở vùng cần thiết. Lớp mỏng quan trọng hơn độ che phủ: lớp dày đọng vào nếp nhăn, trông còn rõ hơn quầng thâm.
Với quầng thâm cấu trúc, che khuyết điểm không xoá được bóng đổ. Mẹo là dùng tông sáng hơn một chút ở đúng đáy rãnh để "kéo" vùng trũng lên, và không đánh tông sáng lên bọng mắt vì sẽ làm bọng nổi rõ hơn. Phủ một lớp phấn bột rất mỏng chỉ ở vùng dễ trôi, tránh phủ dày vùng nhiều nếp nhăn.
Trước khi trang điểm, thoa một lớp kem mắt dưỡng ẩm mỏng và đợi vài phút để lớp che khuyết điểm bám mịn. Cuối ngày, tẩy trang vùng mắt nhẹ nhàng; dụi mạnh khi tẩy trang là một trong những nguồn ma sát hằng ngày làm thâm nặng thêm.
Khi nào cần gặp bác sĩ
Phần lớn quầng thâm là đặc điểm thẩm mỹ, không phải bệnh. Nhưng bạn nên đi khám khi:
- Quầng thâm xuất hiện đột ngột, chỉ ở một bên, hoặc kèm sưng, đau, đỏ.
- Vùng da quanh mắt ngứa, đỏ, bong vảy kéo dài — có thể là viêm da quanh mắt, cần bác sĩ da liễu xác định nguyên nhân.
- Quầng thâm kèm mệt mỏi kéo dài, xanh xao, chóng mặt, hoặc các thay đổi sức khoẻ khác — nên khám tổng quát để được đánh giá.
- Mắt sưng kèm thay đổi thị lực, lồi mắt, đau nhức — cần khám chuyên khoa mắt.
- Có viêm mũi dị ứng hoặc dị ứng thời tiết khiến bạn dụi mắt thường xuyên.
- Muốn cải thiện rãnh lệ, bọng mắt bằng thủ thuật — cần bác sĩ thăm khám và tư vấn rủi ro.
Làm đầy rãnh lệ và các thủ thuật vùng quanh mắt là thủ thuật y khoa ở vùng nhiều mạch máu, gần mắt; biến chứng nếu làm sai có thể nghiêm trọng. Chỉ thực hiện ở cơ sở y tế được phép, do bác sĩ có chuyên môn làm, và tuyệt đối không tự tiêm hoặc mua sản phẩm tiêm trôi nổi. Nếu đang mang thai hoặc cho con bú, hỏi bác sĩ trước khi dùng retinoid quanh mắt.
Câu hỏi thường gặp
Quầng thâm mắt do di truyền có hết được không?
Quầng thâm do di truyền thường là sắc tố hoặc cấu trúc, khó biến mất hoàn toàn. Chống nắng, hoạt chất dịu và giảm dụi mắt giúp nhạt bớt phần sắc tố. Phần cấu trúc chỉ cải thiện rõ bằng thủ thuật y khoa, còn hằng ngày có thể che bằng trang điểm đúng màu.
Đắp lát dưa leo, túi trà lên mắt có tác dụng không?
Đắp vật mát giúp co mạch, giảm sưng tạm thời, nên mắt trông tươi hơn trong một thời gian ngắn. Tác dụng chủ yếu đến từ nhiệt độ mát, không phải từ thành phần dưa leo hay trà. Không có tác dụng lâu dài với quầng thâm sắc tố hay cấu trúc.
Kem mắt có khác kem dưỡng mặt không?
Kem mắt thường có kết cấu nhẹ hơn, ít hương liệu và hoạt chất ở mức dịu để phù hợp vùng da mỏng gần mắt. Nhiều kem dưỡng mặt dịu, không hương liệu vẫn dùng được cho vùng mắt. Điều quan trọng là không gây cay mắt, kích ứng.
Ngủ đủ giấc rồi mà vẫn bị quầng thâm là sao?
Thiếu ngủ chỉ làm quầng thâm nặng thêm, hiếm khi là nguyên nhân duy nhất. Nếu ngủ đủ mà quầng vẫn còn, nhiều khả năng bạn có thành phần sắc tố, cấu trúc hoặc di truyền. Làm phép tự kiểm tra trong bài để biết hướng cải thiện.
Trẻ em có quầng thâm mắt có đáng lo không?
Ở trẻ, quầng thâm hay gặp nhất là do dị ứng mũi, nghẹt mũi kéo dài hoặc yếu tố gia đình. Nếu trẻ có quầng thâm kèm nghẹt mũi, ngáy, thở miệng, hay dụi mắt, hoặc mệt mỏi xanh xao, nên đưa trẻ đi khám để bác sĩ đánh giá.
Có nên dùng retinol quanh mắt không?
Nhiều người dùng được nếu chọn sản phẩm dành cho vùng mắt, nồng độ thấp, bắt đầu vài lần mỗi tuần và dưỡng ẩm đầy đủ. Tránh thoa sát mí và đường viền mi. Không dùng khi mang thai; nếu đang cho con bú, hãy hỏi bác sĩ trước.
