Bạn cần tẩy trang mỗi tối nếu trong ngày có trang điểm (nền, phấn, mascara, son lì), dùng kem chống nắng chống nước hoặc loại có nền màu bám lâu. Nếu chỉ dùng kem chống nắng mỏng không chống nước và không trang điểm, một lần rửa với sữa rửa mặt dịu thường đã đủ sạch. Tẩy trang không phải bước "phải có" cho mọi người; nó là công cụ cho một loại chất bẩn cụ thể: các chất tạo màng và sắc tố bám dầu.
Làm sạch kép (double cleansing) là dùng hai bước: bước một bằng sản phẩm gốc dầu hoặc nước micellar để hoà tan lớp trang điểm, bước hai bằng sữa rửa mặt để lấy đi phần còn lại. Cách làm này phổ biến từ thói quen chăm da ở Nhật Bản và Hàn Quốc, hợp lý khi lớp trên mặt dày và lâu trôi, nhưng thừa với người để mặt mộc.
Bài này giải thích vì sao trang điểm khó trôi với nước, so sánh các dạng tẩy trang, cách làm đúng với vùng mắt và môi, và những trường hợp làm sạch kép gây hại nhiều hơn lợi.
Vì sao sữa rửa mặt không đủ để gỡ trang điểm
Kem nền lâu trôi, mascara chống nước, son lì và kem chống nắng chống nước đều dựa vào cùng một nguyên lý: chúng chứa chất tạo màng (thường là các polyme, silicone dễ bay hơi) và sắc tố được bọc trong pha dầu. Khi dung môi bay hơi, chúng để lại một lớp màng mỏng, kỵ nước, bám chặt vào bề mặt da. Chính tính kỵ nước khiến chúng không trôi khi bạn đổ mồ hôi, và cũng khiến chúng không trôi khi bạn chỉ dùng nước và một lượng nhỏ sữa rửa mặt.
Sữa rửa mặt có chất hoạt động bề mặt nên vẫn hoà tan được một phần. Nhưng để gỡ trọn lớp màng, bạn sẽ phải rửa lâu, chà mạnh hoặc rửa hai ba lần, mỗi lần lại kéo thêm lipid của da. Dùng dầu hoặc sản phẩm có tỷ lệ chất hoạt động bề mặt phù hợp cho dầu ở bước đầu là cách hoà tan lớp màng nhanh hơn với ít ma sát hơn, theo nguyên tắc "chất giống nhau hoà tan nhau".
Phần trang điểm còn sót không gây hại tức thì, nhưng lớp màng kín cùng bã nhờn và tế bào chết là môi trường thuận lợi cho nhân mụn ở người có cơ địa dễ nổi mụn. Mascara và phấn mắt còn sót có thể vào mắt khi ngủ gây cộm, đỏ. Đó là lý do tẩy trang đáng đầu tư thời gian ở những ngày có trang điểm.
So sánh các dạng tẩy trang
Mỗi dạng có điểm mạnh riêng. Chọn theo lượng trang điểm bạn thường dùng và độ nhạy của da, không theo xu hướng.
| Dạng | Cách hoạt động | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Dầu tẩy trang | Dầu hoà tan lớp trang điểm; chất nhũ hoá giúp dầu biến thành sữa khi gặp nước và trôi đi | Trang điểm đậm, chống nước, da khô đến thường | Phải nhũ hoá với nước rồi mới xả; da dễ mụn cần rửa lại kỹ bằng sữa rửa mặt |
| Sáp (balm) tẩy trang | Như dầu nhưng dạng sáp, tan khi xoa | Như dầu, tiện mang theo | Lấy bằng thìa sạch, không dùng tay ướt để tránh nhiễm bẩn hũ |
| Nước micellar | Mixen của chất hoạt động bề mặt nhẹ trong nước bắt lấy dầu | Trang điểm nhẹ, da nhạy cảm, lúc không có bồn rửa | Cần nhiều bông; nên rửa lại bằng nước vì chất hoạt động bề mặt còn trên da |
| Sữa / kem tẩy trang | Nhũ tương dầu trong nước, lau hoặc rửa đi | Da khô, nhạy cảm, trang điểm vừa | Gỡ đồ chống nước kém hơn dầu |
| Khăn ướt tẩy trang | Vải tẩm dung dịch làm sạch | Lúc đi đường, không có nước | Dễ gây ma sát, thường chứa hương liệu và chất bảo quản; không nên dùng thay hằng ngày |
| Tẩy trang mắt môi hai lớp | Pha dầu và pha nước tách lớp, lắc trước khi dùng | Mascara, kẻ mắt, son lì chống nước | Dùng riêng cho vùng nhỏ |
Dầu tẩy trang làm từ dầu khoáng hay dầu thực vật đều được, quan trọng là có chất nhũ hoá để rửa trôi sạch. Dầu ăn trong bếp không có chất nhũ hoá nên rất khó rửa sạch và không phải lựa chọn tốt.
Cách tẩy trang và làm sạch kép đúng
Quy trình dưới đây dùng cho dầu hoặc sáp tẩy trang; với nước micellar thì thay bước hai và ba bằng việc lau nhẹ bằng bông thấm ướt.
- Tay khô, mặt khô. Dầu tẩy trang làm việc tốt nhất khi chưa gặp nước; tay ướt làm dầu nhũ hoá sớm và hoà tan kém.
- Lấy đủ lượng, khoảng hai đến ba lần nhấn vòi, xoa đều khắp mặt bằng đầu ngón tay, nhẹ nhàng, khoảng một phút. Vùng có kem nền dày, chân tóc, cánh mũi xoa lâu hơn một chút.
- Nhũ hoá. Làm ướt tay, tiếp tục xoa: dầu chuyển sang màu trắng đục như sữa. Đây là lúc dầu đã gắn với nước và sẵn sàng trôi đi.
- Xả sạch bằng nước mát hoặc ấm nhẹ, nhiều lần.
- Bước hai: sữa rửa mặt dịu để lấy đi phần dầu còn lại và bụi tan trong nước. Với da khô, có thể chọn sữa rửa mặt dạng kem rất nhẹ.
- Thấm khô và dưỡng ẩm ngay.
Nếu da bạn khô, đang kích ứng, hoặc hôm đó chỉ đánh chút son và phấn phủ, có thể dùng một bước duy nhất với sữa tẩy trang hoặc dầu tẩy trang rồi xả kỹ. Làm sạch kép là công cụ, không phải luật.
Vùng mắt và môi: gỡ màng mà không kéo da
Da mí mắt thuộc loại mỏng nhất trên cơ thể và rất dễ bị kích ứng. Mascara chống nước, kẻ mắt nước và phấn mắt có nhũ là những thứ khó gỡ nhất. Cách làm ít ma sát nhất là ngâm chứ không chà: thấm bông tẩy trang với tẩy trang mắt môi hoặc dầu, áp lên mí mắt khép kín khoảng hai mươi đến ba mươi giây cho lớp màng mềm ra, rồi vuốt nhẹ một chiều xuống dưới và ra ngoài. Phần sót ở chân mi dùng tăm bông thấm tẩy trang lau nhẹ.
Người đeo kính áp tròng nên tháo kính trước khi tẩy trang mắt, vì dầu và chất hoạt động bề mặt dính vào kính gây mờ và cộm. Tránh để sản phẩm tẩy trang chảy vào mắt; nếu cay, rửa bằng nhiều nước sạch. Mắt đỏ, đau, nhìn mờ kéo dài sau khi bị dính sản phẩm cần đi khám mắt.
Son lì và son lâu trôi cũng có chất tạo màng. Áp bông thấm tẩy trang lên môi vài giây rồi lau từ khoé môi vào giữa. Sau đó thoa một lớp sáp dưỡng môi, vì môi không có tuyến bã nhờn và rất dễ nứt khi bị lau nhiều.
Khi nào làm sạch kép gây hại nhiều hơn lợi
Làm sạch kép giải quyết đúng một vấn đề: lớp trang điểm hoặc chống nắng lâu trôi mà một bước không gỡ hết. Khi không có vấn đề đó, bước thứ hai chỉ còn là thêm một lần chất hoạt động bề mặt tiếp xúc với da. Với người da dầu khoẻ, điều này thường không gây chuyện gì. Với người da khô, da đang thiếu nước vì ngồi máy lạnh, hoặc da đang dùng retinol, axit, thêm một lần làm sạch mỗi tối có thể là giọt nước tràn ly khiến da căng rát và bong vảy.
Cũng có trường hợp người ta làm sạch kép bằng hai sản phẩm đều mạnh: một nước tẩy trang nhiều chất hoạt động bề mặt, rồi sữa rửa mặt nhiều bọt có thêm axit. Tổng lực làm sạch như vậy vượt xa mức cần thiết. Nếu thấy da kin kít sau khi làm sạch kép, hãy hạ một trong hai bước: giữ dầu tẩy trang nhưng đổi sữa rửa mặt sang dạng kem dịu, hoặc giữ sữa rửa mặt nhưng bỏ tẩy trang vào những ngày để mặt mộc.
Một nguyên tắc dễ nhớ: số bước làm sạch tỷ lệ với thứ có trên mặt. Ngày trang điểm đầy đủ dùng hai bước; ngày chỉ có kem chống nắng nhẹ dùng một bước; buổi sáng sau đêm ngủ dùng một bước nhẹ hoặc chỉ nước. Điều chỉnh theo ngày như vậy giúp da sạch đủ mà không phải trả giá bằng lớp lipid bảo vệ.
Hiểu lầm phổ biến về tẩy trang
"Dầu tẩy trang gây mụn vì là dầu." Dầu tẩy trang chỉ tiếp xúc da trong một hai phút rồi được nhũ hoá và rửa đi. Nếu bạn rửa sạch và theo sau bằng sữa rửa mặt, phần lớn người da dầu dùng vẫn ổn. Vấn đề thường nằm ở việc không nhũ hoá, xả không kỹ, hoặc một thành phần cụ thể không hợp với da bạn.
"Nước micellar không cần rửa lại." Nhiều hướng dẫn nói có thể để nguyên, nhưng chất hoạt động bề mặt nằm lâu trên da có thể gây khô và kích ứng ở người nhạy cảm. Rửa lại bằng nước hoặc sữa rửa mặt nhẹ an toàn hơn.
"Không trang điểm thì không bao giờ cần tẩy trang." Kem chống nắng chống nước, kem chống nắng có nền màu và một số loại nâng tông bám khá chắc. Nếu sau khi rửa, lau bông ướt còn vệt màu, bạn cần thêm bước tẩy trang cho những ngày dùng các sản phẩm này.
"Tẩy trang càng lâu càng sạch." Một phút xoa là đủ cho phần lớn lớp trang điểm. Xoa lâu và mạnh hơn chỉ tăng ma sát. Nếu một phút chưa đủ, thứ cần đổi là sản phẩm hoặc cách nhũ hoá, không phải thời gian.
"Khăn ướt tẩy trang tiện, dùng hằng ngày được." Khăn ướt gỡ trang điểm bằng ma sát nhiều hơn bằng hoà tan, và để lại chất làm sạch trên da. Hợp cho lúc đi đường, không hợp làm thói quen mỗi tối.
Khi tẩy trang làm da phản ứng, và khi nào gặp bác sĩ
Nếu mỗi lần tẩy trang da châm chích, đỏ hoặc nổi những nốt nhỏ li ti, hãy nghĩ đến ba khả năng. Một là ma sát: lau quá nhiều bông, chà mạnh. Hai là thành phần: hương liệu, tinh dầu và một số chất bảo quản là nhóm hay gây viêm da tiếp xúc. Ba là làm sạch quá mức: làm sạch kép mỗi tối bằng hai sản phẩm mạnh trong khi da vốn khô.
Cách tự xử lý hợp lý là quay về một bước làm sạch dịu nhất, ngưng các sản phẩm mới trong hai tuần, dùng kem dưỡng không hương liệu. Ghi lại tên các sản phẩm đã dùng, vì nếu phải gặp bác sĩ, thông tin này giúp khoanh vùng thủ phạm.
Hãy gặp bác sĩ da liễu khi vùng đỏ ngứa lan rộng, có mụn nước, sưng mí mắt, hoặc không đỡ sau khi đã ngưng sản phẩm nghi ngờ. Bác sĩ có thể làm thử nghiệm áp bì (patch test) để tìm chất gây dị ứng. Triệu chứng ở mắt như đau, sợ ánh sáng, nhìn mờ thì đi khám mắt sớm, không tự nhỏ thuốc.
Câu hỏi thường gặp
Có cần dùng sữa rửa mặt sau nước micellar không?
Không bắt buộc, nhưng nên ít nhất là rửa lại bằng nước. Nếu da bạn dầu, dễ nổi mụn, hoặc hôm đó trang điểm dày, một lần sữa rửa mặt nhẹ sau micellar giúp lấy hết phần chất hoạt động bề mặt và cặn trang điểm còn sót lại.
Dầu dừa nguyên chất có dùng tẩy trang được không?
Dầu dừa hoà tan được lớp trang điểm, nhưng không có chất nhũ hoá nên rất khó rửa trôi, dễ để lại lớp dầu dày. Ở một số người da dầu, nó còn góp phần gây bít tắc. Nếu dùng, phải rửa lại kỹ bằng sữa rửa mặt; sản phẩm tẩy trang dạng dầu có chất nhũ hoá vẫn tiện hơn.
Tẩy trang buổi sáng có cần không?
Thường không cần. Buổi sáng trên mặt chỉ có bã nhờn, mồ hôi và lớp kem dưỡng buổi tối, sữa rửa mặt hoặc nước là đủ. Tẩy trang hai lần mỗi ngày làm tăng ma sát và nguy cơ khô da mà không có lợi thêm.
Bông tẩy trang loại nào ít kích ứng?
Bông dày, mềm, không xơ vụn thường ít ma sát hơn. Bông dạng miếng ép quá mỏng phải chà nhiều lần, dễ rát. Khăn tẩy trang bằng vải mềm giặt lại được cũng dùng tốt nếu bạn giặt sạch và phơi khô mỗi lần.
Ngủ quên không tẩy trang một tối có hại nhiều không?
Một tối không gây hại lâu dài với đa số người, nhưng sáng hôm sau có thể thấy lỗ chân lông bít, mắt cộm vì mascara. Rửa sạch vào buổi sáng, bôi kem dưỡng và tránh để điều đó thành thói quen. Người dễ nổi mụn sẽ thấy hậu quả rõ hơn.
Đang mang thai có dùng dầu tẩy trang được không?
Dầu tẩy trang thông thường chỉ tiếp xúc da ngắn rồi rửa đi. Dù vậy, cơ địa da khi mang thai có thể thay đổi, và với bất kỳ sản phẩm nào có hoạt chất hay tinh dầu, nên hỏi bác sĩ đang theo dõi thai kỳ trước khi dùng.
