Móng tay giòn, dễ gãy và tách lớp ở đầu móng là tình trạng rất phổ biến, nhất là ở phụ nữ và người lớn tuổi. Nguyên nhân thường gặp nhất không phải thiếu chất mà là móng bị ướt rồi khô lặp lại nhiều lần mỗi ngày, kèm xà phòng, chất tẩy rửa và dung môi tẩy sơn. Phần lớn trường hợp cải thiện được bằng cách giảm tiếp xúc nước, đeo găng khi làm việc nhà và giữ ẩm đều.
Móng giòn đôi khi đi kèm bệnh lý như rối loạn tuyến giáp, thiếu sắt, bệnh da như vảy nến hay lichen phẳng. Khi móng giòn xuất hiện cùng những thay đổi khác của cơ thể hoặc nhiều móng đổi hình dạng một lúc, bạn nên đi khám thay vì chỉ chăm ngoài.
Bài giải thích cấu trúc móng, các kiểu giòn gãy thường gặp, nguyên nhân, cách chăm tại nhà đã có cơ sở, chuyện uống biotin và những dấu hiệu nên gặp bác sĩ da liễu.
Vì sao móng trở nên giòn
Bản móng được xếp từ hàng trăm lớp tế bào keratin mỏng, gắn với nhau bằng chất béo và các liên kết hoá học. Móng khoẻ có độ ẩm vừa phải: đủ dẻo để uốn nhẹ mà không gãy, đủ cứng để chịu lực. Khi móng mất nước, các lớp này cứng lại và giòn; khi ngâm nước lâu, chúng phồng lên và lỏng liên kết. Mỗi chu kỳ phồng rồi co làm các lớp trượt nhẹ lên nhau, lâu ngày tách ra ở đầu móng.
Xà phòng, nước rửa bát, chất tẩy và dung môi tẩy sơn còn kéo đi lớp chất béo giữ các lớp keratin dính với nhau. Vì thế người nội trợ, nhân viên y tế rửa tay liên tục, thợ làm tóc, người làm bếp thường bị móng giòn nhiều hơn. Thời tiết hanh khô mùa đông miền Bắc, phòng máy lạnh suốt ngày cũng góp phần.
Tuổi tác là yếu tố khác. Theo tuổi, móng thường mọc chậm hơn, có thể dày hơn ở móng chân nhưng mỏng và giòn hơn ở móng tay, kèm các gờ dọc rõ hơn. Đây là thay đổi bình thường, không phải bệnh, nhưng khiến móng cần được dưỡng kỹ hơn.
Các bác sĩ da liễu thường xếp phần lớn trường hợp móng giòn vào nhóm “không tìm thấy nguyên nhân bên trong”, tức là do môi trường và thói quen. Nhóm còn lại liên quan đến bệnh toàn thân hoặc bệnh da: thiếu sắt, rối loạn tuyến giáp, vảy nến, lichen phẳng, một số thuốc điều trị. Điểm khác biệt thường thấy là ở nhóm sau, móng giòn hiếm khi đứng một mình mà đi kèm các dấu hiệu khác của cơ thể hoặc của da. Vì thế câu hỏi đầu tiên nên tự hỏi là: tay mình mỗi ngày ngâm nước bao nhiêu lần, có đeo găng không, tẩy sơn bao lâu một lần. Trả lời thật thà ba câu này thường đã chỉ ra nguyên nhân.
Các kiểu giòn gãy thường gặp và ý nghĩa
Không phải móng nào “yếu” cũng giống nhau. Nhìn kỹ kiểu gãy giúp bạn đoán nguyên nhân hay gặp và biết lúc nào cần đi khám.
| Kiểu | Trông thế nào | Thường gặp do |
|---|---|---|
| Tách lớp ở đầu móng | Mép móng tách thành hai ba lớp mỏng như giấy | Ướt khô lặp lại, chất tẩy, tẩy sơn thường xuyên |
| Nứt dọc, gờ dọc rõ | Các rãnh chạy từ gốc ra đầu, có chỗ nứt theo rãnh | Tuổi tác, móng khô; đôi khi bệnh da |
| Gãy ngang ở đầu móng | Móng gãy gọn khi va chạm nhẹ | Móng mỏng do mài, bóc gel, móng để quá dài |
| Móng mềm, dễ cong | Ấn nhẹ là cong, không đàn hồi | Ngâm nước nhiều, gel tháo sai, một số bệnh lý |
| Móng lõm hình thìa | Mặt móng trũng xuống, mép cong lên | Có liên quan thiếu sắt hoặc bệnh khác — nên đi khám |
Hai kiểu đầu là phổ biến nhất và thường đáp ứng tốt với chăm sóc tại nhà. Hai kiểu cuối, đặc biệt là móng lõm hình thìa hay móng đổi hình dạng ở nhiều ngón cùng lúc, là lúc nên để bác sĩ đánh giá chứ không chỉ thoa dầu.
Chăm móng giòn tại nhà: kế hoạch ba tháng
Vì móng tay mọc chậm, bạn cần kiên trì khoảng ba tháng mới thấy phần móng mới mọc ra khoẻ hơn. Kế hoạch dưới đây tập trung vào những việc có cơ sở.
- Đeo găng tay mỗi khi tay ngâm nước hoặc chạm chất tẩy: rửa bát, giặt tay, lau nhà. Găng cao su có lót vải bên trong giúp tay không bí mồ hôi.
- Thoa kem tay đặc hoặc dầu vào móng sau mỗi lần rửa tay, và một lớp dày trước khi ngủ. Kem chứa urê hoặc lactic acid ở mức mỹ phẩm thông thường giúp giữ nước; vaseline giúp khoá ẩm.
- Cắt móng ngắn vừa, dũa một chiều, bo tròn góc. Móng ngắn ít chịu đòn bẩy nên ít gãy.
- Giảm tần suất tẩy sơn, tạm nghỉ sơn gel và móng đắp. Nếu vẫn muốn sơn, giữ lớp sơn lâu hơn thay vì tẩy rồi sơn lại liên tục.
- Không đánh bóng, không mài mặt móng trong thời gian này.
- Ghi lại tình trạng móng bằng ảnh mỗi tháng để so sánh, vì thay đổi diễn ra chậm và khó nhận ra bằng mắt hằng ngày.
Nếu sau khoảng ba tháng làm đều mà phần móng mới mọc ra vẫn giòn như cũ, hãy đi khám da liễu để tìm nguyên nhân khác.
Uống biotin cho móng: bằng chứng đến đâu
Biotin (vitamin B7) được quảng bá rộng rãi như “vitamin cho tóc và móng”. Nguồn gốc của ý tưởng này đến từ thú y, khi bổ sung biotin giúp cải thiện móng guốc ở ngựa và lợn, và từ vài nghiên cứu nhỏ ở người với móng giòn từ những năm 1990. Các nghiên cứu này có số người tham gia ít, nhiều nghiên cứu không có nhóm đối chứng dùng giả dược, nên bằng chứng hiện còn yếu.
Người ăn uống bình thường hiếm khi thiếu biotin vì chất này có trong trứng, các loại hạt, gan, ngũ cốc. Với người không thiếu, việc uống thêm có giúp móng hay không vẫn chưa được chứng minh rõ. Đó là lý do các tổng quan y khoa thường xếp biotin vào nhóm “có thể thử, đừng kỳ vọng nhiều”.
Có một điểm quan trọng ít người biết: biotin liều cao có thể làm sai một số xét nghiệm máu, trong đó có xét nghiệm tuyến giáp và xét nghiệm men tim troponin. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã phát cảnh báo về vấn đề này từ năm 2017. Nếu bạn đang uống biotin hay viên bổ sung “cho tóc, da, móng”, hãy báo cho bác sĩ trước khi xét nghiệm. Mang thai, cho con bú, đang dùng thuốc thì hỏi bác sĩ trước khi bổ sung bất cứ thứ gì.
Những hiểu lầm phổ biến về móng giòn
“Móng giòn là do thiếu canxi.” Móng không phải là mô xương; canxi chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong bản móng và không quyết định độ cứng. Uống canxi để chữa móng giòn không có cơ sở, trong khi canxi bổ sung không cần thiết có thể gây tác dụng phụ.
“Uống nhiều nước thì móng hết giòn.” Uống đủ nước tốt cho cơ thể, nhưng độ ẩm của móng phụ thuộc chủ yếu vào việc nó tiếp xúc với môi trường bên ngoài. Người uống nhiều nước mà tay ngâm xà phòng cả ngày vẫn bị móng giòn.
“Sơn tăng cứng làm móng khoẻ.” Sơn tăng cứng tạo lớp vỏ ngoài cứng hơn, giúp một số người ít gãy. Nhưng vài loại chứa chất làm cứng có thể khiến móng giòn hơn khi dùng lâu và gây kích ứng ở người nhạy cảm. Coi đó là giải pháp tạm, không thay cho giữ ẩm.
“Gelatin làm móng chắc.” Ý tưởng này đã tồn tại từ đầu thế kỷ XX nhờ quảng cáo, nhưng không có bằng chứng tốt cho thấy ăn gelatin giúp móng chắc hơn.
“Móng giòn là phải cắt sát.” Cắt quá sát có thể làm đau đầu ngón và khiến móng tách khỏi giường móng. Ngắn vừa, đầu móng bo tròn là đủ.
Khi nào nên gặp bác sĩ da liễu
Hãy đi khám nếu móng giòn đi kèm một trong những dấu hiệu dưới đây. Bác sĩ có thể cần xét nghiệm máu hoặc lấy mẫu móng để tìm nguyên nhân.
- Móng giòn kèm mệt mỏi, rụng tóc nhiều, sợ lạnh hay sợ nóng, tim đập nhanh, sụt cân hoặc tăng cân không rõ lý do.
- Móng lõm hình thìa, móng nhợt nhạt kèm da xanh xao, hay chóng mặt.
- Mặt móng có nhiều vết lõm nhỏ như kim châm, móng dày lên, tách khỏi giường móng, nhất là khi bạn có vảy nến ở da.
- Móng mỏng teo, có gờ dọc sâu, móng bị chẻ đôi ở giữa, hay da quanh móng bị tổn thương lâu ngày.
- Móng đổi màu, dày, mủn vụn — có thể là nấm móng.
- Chăm đều ba tháng không cải thiện.
Đi khám không có nghĩa là chắc chắn có bệnh. Phần lớn người được kiểm tra không tìm thấy nguyên nhân bên trong, và việc chăm sóc tại nhà vẫn là chính. Nhưng khi có bệnh đi kèm, điều trị bệnh gốc mới giúp móng khoẻ lại được.
Nghề phải ngâm tay nhiều: xoay xở thế nào
Với người làm bếp, rửa bát thuê, nhân viên y tế, thợ làm tóc, lao công, việc tránh nước gần như không thể. Mục tiêu thực tế khi đó là giảm số chu kỳ ướt khô và bù ẩm ngay sau mỗi đợt. Một tuýp kem tay nhỏ để sẵn trong túi áo hoặc gần bồn rửa, thoa một lớp mỏng mỗi lần lau khô tay, có tác dụng hơn một lớp dày buổi tối mà ban ngày bỏ trống.
Găng tay nên chọn đúng việc: găng nitrile cho tiếp xúc hoá chất, găng cao su lót vải cho rửa bát lâu. Nếu phải đeo găng nhiều giờ, tay bí mồ hôi cũng làm móng mềm; thay găng giữa ca, hoặc lót găng vải mỏng để thấm mồ hôi. Lau khô kỹ kẽ ngón và quanh móng sau khi tháo găng.
Nhân viên y tế thường được khuyên dùng dung dịch sát khuẩn tay có cồn thay cho rửa xà phòng khi tay không bẩn nhìn thấy được. Với móng và da, cồn có chất giữ ẩm thường ít gây khô hơn rửa nước xà phòng lặp đi lặp lại. Móng để ngắn cũng là quy định ở nhiều cơ sở vì vệ sinh, và với móng giòn thì điều này lại có lợi.
Câu hỏi thường gặp
Móng tay giòn có phải do tuổi tác không?
Có thể là một phần. Theo tuổi, móng tay thường mọc chậm hơn, mỏng và giòn hơn, gờ dọc rõ hơn; đây là thay đổi bình thường. Tuy vậy môi trường và thói quen vẫn là yếu tố lớn, nên người lớn tuổi giữ ẩm tốt, đeo găng khi làm việc nhà thường giữ được móng khá bền.
Dầu dưỡng móng có thật sự giúp không?
Giữ ẩm là biện pháp có cơ sở nhất cho móng giòn. Dầu và kem đặc giúp bản móng giữ nước, giảm chu kỳ khô ướt. Loại dầu cụ thể ít quan trọng hơn việc thoa đều mỗi ngày, nhất là sau khi rửa tay và trước khi ngủ. Kết quả cần vài tháng mới thấy rõ.
Có cần nghỉ sơn móng hoàn toàn không?
Không nhất thiết, nhưng nên giảm. Việc tẩy sơn bằng dung môi thường xuyên làm móng khô, còn sơn gel và móng đắp khi tháo dễ làm móng mỏng. Nếu móng đang giòn nặng, vài tuần đến vài tháng không sơn và dưỡng đều giúp bạn thấy rõ phần móng mới mọc ra.
Ăn uống thế nào để móng khoẻ hơn?
Một chế độ ăn đủ đạm, rau xanh, trái cây, các loại hạt, trứng, cá thường đã đủ cho móng. Thiếu sắt hay thiếu dinh dưỡng nặng có thể ảnh hưởng móng, nhưng cần xét nghiệm mới biết. Không nên tự uống viên sắt hay vitamin liều cao chỉ vì móng giòn, nhất là khi mang thai hay đang dùng thuốc.
Móng chân có bị giòn giống móng tay không?
Móng chân thường dày và cứng hơn, mọc chậm hơn, ít bị tách lớp vì ít tiếp xúc nước, xà phòng. Móng chân giòn, dày, mủn vụn và đổi màu thường gợi ý nấm móng hoặc chấn thương do giày chật hơn là kiểu giòn khô như móng tay, nên cần bác sĩ xem.
Có nên cắt bỏ phần móng bị tách lớp không?
Nên dũa nhẹ phần mép đã tách để nó không vướng, không xé rộng thêm. Dũa một chiều bằng dũa mịn, không cắt sâu xuống phần móng còn dính. Nếu vết tách ăn sâu đến chỗ móng dính vào da, hãy cắt móng ngắn hơn một chút và dưỡng ẩm đều để phần mọc ra khoẻ hơn.
