Phần lớn những gì người ta lo lắng khi nhìn móng tay thật ra vô hại: đốm trắng nhỏ thường do va chạm nhẹ ở gốc móng, gờ dọc mờ nhiều hơn theo tuổi, liềm móng to nhỏ khác nhau tuỳ người. Một số dấu hiệu khác thì đáng đi khám: vệt sẫm màu dọc móng mới xuất hiện ở người lớn, rãnh ngang trên nhiều móng cùng lúc, móng lõm hình thìa, móng dày đổi màu, mủn vụn, hay đầu ngón phình to.
Móng tay có thể phản ánh sức khoẻ, nhưng không phải là bảng chỉ dẫn bệnh. Cùng một dấu hiệu có nhiều nguyên nhân khác nhau, và bác sĩ luôn đánh giá móng cùng với triệu chứng, tiền sử, xét nghiệm. Bài này giúp bạn biết dấu hiệu nào thường bình thường, dấu hiệu nào nên được xem trực tiếp, chứ không dùng để tự chẩn đoán.
Các phần dưới đi lần lượt: móng bình thường trông thế nào, đốm trắng, các loại sọc, đổi màu, vệt sẫm, thay đổi hình dạng, những hiểu lầm phổ biến và danh sách dấu hiệu cần gặp bác sĩ da liễu.
Móng bình thường trông như thế nào
Móng khoẻ thường có mặt nhẵn hoặc hơi có gờ dọc rất mờ, màu hồng nhạt do mạch máu ở giường móng bên dưới, đầu móng trắng nơi bản móng tách khỏi da. Ở gốc nhiều ngón, nhất là ngón cái, có vùng trắng hình bán nguyệt gọi là liềm móng. Kích thước liềm móng khác nhau rất nhiều giữa các người và giữa các ngón; có người hầu như không thấy liềm ở ngón út hay ngón áp út mà hoàn toàn khoẻ mạnh.
Màu của móng còn phụ thuộc vào màu da. Ở người có làn da sẫm, gồm khá nhiều người Việt, đôi khi có các vệt nâu nhạt chạy dọc trên vài móng mà không có ý nghĩa bệnh lý, do tế bào sắc tố ở mầm móng hoạt động nhiều hơn. Điều quan trọng là các vệt này thường xuất hiện trên nhiều móng, ổn định qua nhiều năm.
Tốc độ mọc cũng là một phần của “móng bình thường”. Móng tay mọc nhanh hơn móng chân, móng ở bàn tay thuận thường nhanh hơn một chút, mùa hè nhanh hơn mùa đông, người trẻ nhanh hơn người lớn tuổi. Vì thế một dấu vết ở gốc móng tay thường mất bốn đến sáu tháng mới ra tới đầu móng; ở móng chân có khi hơn một năm. Biết điều này giúp bạn đoán được một dấu hiệu đã xuất hiện từ bao giờ.
Khi tự quan sát móng, hãy tẩy sơn, nhìn dưới ánh sáng ban ngày, so sánh các móng với nhau và so với ảnh chụp cũ nếu có. Điều đáng chú ý thường không phải một dấu hiệu đứng yên lâu năm, mà là sự thay đổi: một thứ mới xuất hiện, đang lan rộng hay đang đậm lên.
Đốm trắng trên móng: không phải thiếu canxi
Những chấm hoặc vạch trắng nhỏ rải rác trên móng là dấu hiệu rất thường gặp, nhất là ở trẻ em và người hay dùng tay làm việc. Nguyên nhân phổ biến nhất là chấn thương nhỏ ở mầm móng: va vào cạnh bàn, gõ phím mạnh, đẩy da móng quá tay ở tiệm. Mầm móng bị tác động sẽ tạo ra một vùng keratin sắp xếp lỏng hơn, phản xạ ánh sáng khác đi nên trông trắng. Vì móng mọc chậm, đốm có thể xuất hiện vài tuần sau cú va chạm mà bạn đã quên.
Niềm tin “đốm trắng là thiếu canxi” rất phổ biến nhưng không có cơ sở. Móng không phải mô xương, canxi chỉ chiếm phần rất nhỏ trong bản móng. Những đốm trắng do chấn thương sẽ mọc ra dần theo móng và biến mất khi bạn cắt đi, không cần điều trị gì.
Cần phân biệt với những tình trạng trắng khác: cả móng trắng đục, các dải trắng ngang song song chạy ngang nhiều móng, hay mảng trắng phấn trên mặt móng có thể cạo ra được. Những dạng này có thể liên quan nấm móng bề mặt, bệnh toàn thân, hay tác dụng của thuốc, và nên để bác sĩ xem. Mảng trắng sần sau khi tháo gel thì thường là tổn thương bề mặt do bóc gel, sẽ mọc ra dần.
Sọc và rãnh trên móng: phân biệt dọc và ngang
Hướng của đường kẻ trên móng cho nhiều thông tin. Bảng dưới gom các dạng thường gặp, nguyên nhân hay gặp và mức độ cần chú ý.
| Dạng | Trông thế nào | Thường gặp do | Cần chú ý |
|---|---|---|---|
| Gờ dọc mờ | Nhiều đường nổi nhẹ từ gốc ra đầu móng | Lão hoá bình thường, móng khô | Thấp — dưỡng ẩm, không mài mạnh |
| Rãnh dọc sâu ở một móng | Một đường lõm rõ, có thể nứt đôi móng | Chấn thương, u nhỏ hoặc nang ở chân móng đè lên mầm móng | Nên đi khám |
| Rãnh ngang (đường Beau) | Đường lõm chạy ngang móng | Sau ốm sốt nặng, phẫu thuật, hoá trị, chấn thương | Nhiều móng cùng lúc: nên kể với bác sĩ |
| Gợn sóng ngang ở ngón cái | Nhiều rãnh ngang nhỏ ở giữa móng cái | Thói quen lấy móng khác miết lên da chân móng | Bỏ thói quen là móng mới mọc phẳng |
| Rỗ nhỏ như kim châm | Nhiều chấm lõm li ti trên mặt móng | Hay gặp ở bệnh vảy nến, rụng tóc từng vùng | Nên đi khám |
Rãnh ngang là một “đồng hồ” khá thú vị. Vì móng tay mọc khoảng 3 mm mỗi tháng, đo khoảng cách từ rãnh tới chân móng có thể ước lượng thời điểm cơ thể bị một biến cố gây ngừng tạo móng. Bác sĩ đôi khi dùng chi tiết này để đối chiếu với tiền sử bệnh.
Móng đổi màu: các màu thường gặp
Vàng. Hay gặp nhất là do sắc tố sơn móng, nhất là màu đậm không có lớp lót, hoặc do hút thuốc lá ở các ngón kẹp thuốc. Móng vàng kèm dày lên, mủn vụn, tách khỏi giường móng gợi ý nấm móng. Vàng cả hai mươi móng, móng mọc rất chậm, cong nhiều thì cần bác sĩ đánh giá thêm.
Xanh lục. Thường do một loại vi khuẩn ưa ẩm phát triển ở khe giữa móng và giường móng, hay gặp ở người tay ngâm nước nhiều hoặc móng bị bong một phần, kể cả dưới lớp móng giả. Cần bác sĩ xử lý và giữ móng khô.
Đỏ tím hoặc đen sau va đập. Máu tụ dưới móng do kẹp cửa, rơi vật nặng. Vết bầm sẽ dịch dần ra đầu móng theo thời gian mọc. Đau nhói dữ dội ngay sau chấn thương hay vết bầm lan rộng cần đi khám.
Trắng nhợt toàn bộ hoặc nửa trắng nửa hồng. Có thể gặp ở một số bệnh gan, thận hoặc thiếu máu, nhưng cũng có những biến thể bình thường. Đây là dấu hiệu bác sĩ đánh giá cùng xét nghiệm, không tự kết luận.
Xanh tím ở giường móng. Nếu xuất hiện cùng khó thở, môi tím, hãy đi cấp cứu. Ngón tay lạnh tím rồi trắng khi gặp lạnh cũng nên được bác sĩ xem.
Vệt sẫm màu dọc móng: khi nào cần lo
Vệt nâu hoặc đen chạy dọc từ gốc tới đầu móng gọi chung là sắc tố dọc móng. Phần lớn trường hợp là lành tính: do tế bào sắc tố ở mầm móng hoạt động nhiều hơn ở người da sẫm, do nốt ruồi ở mầm móng, do chấn thương lặp lại, do một số thuốc, hay do nấm. Tuy nhiên, đây cũng là cách biểu hiện của một dạng ung thư hắc tố ở móng, hiếm nhưng nguy hiểm vì hay được phát hiện muộn.
Các tài liệu da liễu dùng một số dấu hiệu gợi ý cần khám sớm, thường được tóm thành quy tắc chữ cái. Bạn không cần nhớ tên quy tắc, chỉ cần nhớ những điểm sau: chỉ một móng (nhất là ngón cái, ngón trỏ, ngón chân cái); xuất hiện ở tuổi trưởng thành; vệt đang rộng ra hoặc đậm lên, màu không đều, bờ mờ; sắc tố lan ra da quanh móng hay nếp da chân móng; móng bị biến dạng, nứt, đau hoặc chảy máu không rõ lý do; có tiền sử bản thân hay gia đình bị ung thư hắc tố.
Có vệt sẫm không có nghĩa là có bệnh, nhưng việc phân biệt lành hay không cần bác sĩ da liễu xem trực tiếp, thường bằng kính soi da, và đôi khi cần sinh thiết. Chụp ảnh vệt sẫm kèm thước đo, ghi ngày, rồi chụp lại mỗi tháng là cách đơn giản giúp bác sĩ đánh giá sự thay đổi. Đừng chờ “xem thêm vài tháng” nếu vệt đang thay đổi rõ.
Thay đổi hình dạng móng
Móng lõm hình thìa. Mặt móng trũng xuống, mép cong lên tới mức có thể giữ một giọt nước. Ở trẻ nhỏ đôi khi là bình thường và tự hết; ở người lớn có liên quan thiếu sắt và một số tình trạng khác, nên xét nghiệm.
Ngón dùi trống. Đầu ngón phình to, móng cong khum như mặt kính đồng hồ, góc giữa móng và da chân móng mất đi. Dấu hiệu này có thể liên quan bệnh phổi, tim hoặc tiêu hoá mạn tính và cần đi khám, nhất là khi mới xuất hiện.
Móng tách khỏi giường móng. Phần trắng ở đầu móng lan sâu vào trong. Thường gặp do chấn thương, móng để quá dài, cạo dưới móng quá sâu, ngâm nước nhiều, nhưng cũng có thể do nấm, vảy nến, tuyến giáp hoặc phản ứng với ánh nắng khi dùng một số thuốc.
Móng dày, cong quặp. Hay gặp ở móng chân người lớn tuổi, do giày chật, chấn thương lâu ngày hoặc nấm. Cắt khó và dễ đau, nên nhờ nhân viên y tế hỗ trợ.
Móng mỏng teo, có vết sẹo nối da vào móng. Cần bác sĩ da liễu khám sớm vì một số bệnh da gây ra kiểu tổn thương này có thể để lại mất móng vĩnh viễn nếu không điều trị kịp.
Khi nào nên gặp bác sĩ da liễu
Danh sách dưới gom các dấu hiệu từ những phần trên. Gặp một trong các trường hợp này, hãy đặt lịch khám thay vì tìm cách che bằng sơn.
- Vệt nâu đen dọc móng mới xuất hiện, chỉ ở một móng, đang rộng ra hoặc lan ra da.
- Rãnh ngang trên nhiều móng cùng lúc mà bạn không nhớ có ốm nặng gần đây.
- Móng lõm hình thìa, đầu ngón phình to, móng nhợt trắng kèm mệt mỏi, khó thở.
- Móng dày, đổi màu, mủn vụn, tách khỏi giường móng.
- Nhiều chấm lõm li ti trên móng, nhất là khi có mảng da đỏ bong vảy ở chỗ khác.
- Đau, sưng, chảy máu dưới móng không rõ lý do, hay một cục nổi ở chân móng.
Khi đi khám, hãy tẩy sơn trên mọi móng, mang theo ảnh chụp các lần trước nếu có và danh sách thuốc đang dùng. Kể cả chi tiết bạn cho là nhỏ như nghề nghiệp, thói quen làm móng, lần chấn thương gần đây.
Câu hỏi thường gặp
Liềm móng ít hay không có liềm có phải sức khoẻ kém?
Không. Kích thước liềm móng phụ thuộc vào cấu tạo của từng người, độ dày bản móng và nếp da chân móng che phủ nhiều hay ít. Nhiều người khoẻ mạnh không thấy liềm ở vài ngón. Những lời đồn đếm số liềm móng để đoán sức khoẻ không có cơ sở khoa học.
Đốm trắng trên móng bao lâu thì hết?
Đốm trắng do chấn thương nhỏ không biến mất tại chỗ mà mọc ra theo móng. Tuỳ vị trí, có thể mất vài tuần đến vài tháng để đốm ra tới đầu móng và được cắt đi. Nếu đốm cứ xuất hiện mới liên tục, nên xem lại thói quen gõ, cạy, đẩy da quá mạnh.
Gờ dọc trên móng ngày càng rõ có cần lo không?
Gờ dọc mờ, đều trên nhiều móng là thay đổi rất phổ biến theo tuổi và thường không đáng lo. Giữ ẩm cho móng giúp gờ bớt rõ và móng bớt nứt dọc. Đáng đi khám là một rãnh sâu đơn lẻ ở một móng, móng nứt đôi, hoặc gờ dọc kèm móng mỏng teo nhanh.
Có thể tự biết mình bị nấm móng không?
Không chắc chắn được. Móng dày, vàng, mủn vụn trông giống nấm nhưng có thể do vảy nến, chấn thương lặp lại hay nguyên nhân khác. Bác sĩ thường lấy mẫu móng xét nghiệm trước khi điều trị, vì thời gian điều trị nấm móng kéo dài nhiều tháng nên cần chẩn đoán đúng.
Ảnh chụp móng gửi qua mạng có đủ để bác sĩ đánh giá không?
Ảnh rõ, đủ sáng giúp bác sĩ có thông tin ban đầu và theo dõi sự thay đổi, nhưng thường không thay được khám trực tiếp. Bác sĩ có thể cần soi da, ấn thử, xem các móng khác và hỏi thêm tiền sử. Chụp ảnh định kỳ vẫn rất có ích để mang theo khi đi khám.
Móng tay thay đổi khi mang thai có bình thường không?
Trong thai kỳ, nhiều người thấy móng mọc nhanh hơn, có khi mềm hoặc giòn hơn, xuất hiện gờ. Phần lớn thay đổi này tự hết sau sinh. Nếu thấy vệt sẫm mới, móng tách khỏi giường móng, sưng đau quanh móng, hãy hỏi bác sĩ đang theo dõi thai.
