Làm móng ở tiệm đa phần an toàn, nhưng có ba rủi ro có thật: dụng cụ kim loại dùng chung mà không được làm sạch và tiệt trùng đúng, dụng cụ dùng một lần bị dùng lại (dũa giấy, bông, đá kỳ), và bồn ngâm chân không được vệ sinh kỹ. Rủi ro tăng khi da bị trầy, chảy máu do cắt da, cạo gót quá tay. Bạn giảm được phần lớn rủi ro bằng cách quan sát vài điểm và đề nghị thợ không cắt da, không cạo gót bằng dao.
Những gì có thể lây qua làm móng gồm nhiễm khuẩn da, nấm da và nấm móng, mụn cóc do virus, và về lý thuyết là các virus lây qua máu như viêm gan B, viêm gan C khi dụng cụ dính máu được dùng cho người khác mà không tiệt trùng. Những sự cố nghiêm trọng hiếm, nhưng một số đã được ghi nhận và chính chúng tạo ra các quy định vệ sinh hiện nay ở nhiều nước.
Bài này viết từ góc người đi làm móng: rủi ro đến từ đâu, cách nhận ra một tiệm cẩn thận, bồn ngâm chân, những việc nên làm và tránh trước khi đi, câu nên hỏi và dấu hiệu cần đi khám sau khi làm.
Rủi ro đến từ đâu: khử khuẩn khác tiệt trùng
Có ba mức làm sạch dụng cụ mà người đi làm móng nên phân biệt. Làm sạch là rửa bằng nước và xà phòng, chải bỏ vụn da, móng. Khử khuẩn là ngâm hoặc lau bằng dung dịch diệt phần lớn vi sinh vật, đúng nồng độ và đủ thời gian theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Tiệt trùng là tiêu diệt toàn bộ vi sinh vật kể cả bào tử, thường bằng nồi hấp hơi nước áp suất cao như ở cơ sở y tế và nha khoa.
Hai điều cần nhớ: khử khuẩn chỉ có tác dụng trên dụng cụ đã được làm sạch, vì vụn da và máu khô che chắn vi sinh vật; và hộp đèn tia cực tím nhỏ đặt trên bàn nhiều tiệm dùng thường chỉ giúp giữ dụng cụ sạch, không thay được bước làm sạch và khử khuẩn hay tiệt trùng. Dụng cụ kim loại như kềm, que đẩy da, nếu từng dính máu thì cần được xử lý ở mức cao, lý tưởng là tiệt trùng.
Ở Việt Nam, quy định cụ thể về vệ sinh dịch vụ làm móng có thể thay đổi theo thời gian và theo địa phương, nên điều chắc chắn nhất bạn kiểm soát được là những gì diễn ra trước mắt mình. Một tiệm làm đúng thường có quy trình rõ ràng: dụng cụ sau khi dùng được cho vào khay riêng để rửa, không đặt lại vào cốc chung; dụng cụ sạch nằm trong túi hoặc hộp đậy kín; thợ không dùng tay chưa rửa để cầm dụng cụ sạch. Bạn không cần nhớ tên dung dịch hay thời gian ngâm, chỉ cần thấy có sự tách bạch giữa dụng cụ bẩn và sạch.
Dụng cụ xốp, giấy, gỗ như dũa giấy, thanh đánh bóng, que gỗ, đá bọt có bề mặt xốp, không khử khuẩn được hiệu quả. Chúng nên được dùng một lần cho một khách, hoặc bán riêng cho khách mang về dùng lần sau. Đây là điểm dễ quan sát nhất: một thanh dũa đã mòn, đổi màu được lấy từ ngăn kéo chung là dấu hiệu không tốt.
Bồn ngâm chân: chỗ hay bị bỏ qua
Bồn ngâm chân, nhất là loại có vòi xoáy, có đường ống bên trong nơi tóc, vụn da và nước đọng tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển thành lớp màng sinh học. Một vụ bùng phát được nhắc đến nhiều trong y văn xảy ra ở California năm 2000: hơn một trăm khách của cùng một tiệm làm móng bị nhọt, áp xe ở cẳng chân do một loại vi khuẩn lao không điển hình, được truy ra từ bồn ngâm chân xoáy không được vệ sinh đúng cách. Sau sự việc này, nhiều nơi siết quy định làm sạch bồn ngâm sau mỗi khách và cuối ngày.
Điều bạn quan sát được: bồn có được xả, cọ rửa và khử khuẩn trước khi bạn ngồi vào không; có dùng túi lót dùng một lần không; nước có trong không. Bồn đơn giản không có vòi xoáy, hoặc có lót túi riêng cho từng khách, dễ làm sạch hơn.
Một yếu tố từ phía khách: không cạo hoặc tẩy lông chân trong vòng một hai ngày trước khi làm móng chân. Cạo lông tạo ra những vết trầy siêu nhỏ trên da cẳng chân, là đường vào cho vi khuẩn từ nước ngâm. Trong vụ bùng phát nói trên, việc cạo lông chân trước khi ngâm được ghi nhận là yếu tố làm tăng nguy cơ. Tương tự, nếu chân có vết xước, vết côn trùng cắn đang lở, hãy hoãn ngâm chân.
Dấu hiệu một tiệm làm móng cẩn thận
Bạn không cần vào phòng sau để kiểm tra. Những điều dưới đây quan sát được ngay từ ghế ngồi, trong vài phút đầu.
| Quan sát | Dấu hiệu tốt | Dấu hiệu nên cân nhắc |
|---|---|---|
| Dụng cụ kim loại | Lấy ra từ túi niêm phong hoặc hộp sạch, mở trước mặt khách | Lấy từ cốc chung đựng sẵn, còn vụn da |
| Dũa, thanh đánh bóng | Mới, dùng một lần hoặc đưa khách mang về | Mòn, đổi màu, dùng lại cho người khác |
| Bồn ngâm chân | Được xả, rửa trước khi bạn ngồi; có túi lót | Nước cũ, thành bồn bám cặn |
| Tay thợ | Rửa tay hoặc sát khuẩn trước khi làm; đeo găng khi có thể | Chuyển thẳng từ khách trước sang bạn |
| Không khí | Thoáng, có quạt hút hoặc máy lọc | Mùi dung môi nồng, phòng kín |
| Thái độ khi được hỏi | Giải thích rõ cách làm sạch dụng cụ | Né tránh, khó chịu khi được hỏi |
Giá rẻ hay đắt không nói lên nhiều về mức độ vệ sinh. Một tiệm nhỏ có thể rất cẩn thận, một nơi trang trí đẹp vẫn có thể dùng chung dũa. Hãy đánh giá theo những gì bạn thấy, không theo nội thất.
Nếu bạn hay đi làm móng, việc mang bộ dụng cụ riêng gồm kềm, dũa, que đẩy và nhờ thợ dùng là hoàn toàn bình thường ở nhiều nơi. Nhớ vệ sinh bộ dụng cụ này sau mỗi lần dùng.
Những việc bạn có quyền đề nghị
Không cắt da quanh móng. Chỉ đẩy nhẹ và lau sạch. Đây là đề nghị phổ biến nhất giúp giảm trầy xước — đường vào của vi khuẩn và virus.
Không dùng dao cạo gót. Dũa hoặc đá kỳ dùng riêng là đủ. Dao cạo gót dễ cắt vào da lành, và một số nơi trên thế giới đã cấm dụng cụ này ở tiệm.
Mở dụng cụ mới trước mặt. Bạn có thể nhờ thợ cho xem túi niêm phong hoặc mở dụng cụ trước mặt mình.
Làm nhẹ tay khi mài. Nếu thấy nóng rát hay đau khi mài móng bằng máy, bạn có quyền yêu cầu dừng lại, mài nhẹ hơn hoặc dùng dũa tay.
Dừng giữa chừng. Nếu thấy chảy máu, dụng cụ không sạch hay bị đau, bạn có thể dừng dịch vụ. Một vết trầy nhỏ thì nên được rửa sạch, sát khuẩn và che lại ngay.
Hoãn khi da đang có vấn đề. Đang bị viêm quanh móng, nấm móng, vết thương ở chân, hãy chờ lành rồi hãy làm. Đây vừa là để bảo vệ bạn, vừa để không lây cho khách sau.
Trước, trong và sau khi làm móng: danh sách ngắn
Danh sách dưới đây gói lại những điều nên nhớ, có thể lưu trên điện thoại để xem trước mỗi lần đi.
- Trước khi đi: không cạo, không tẩy lông chân trong một hai ngày; kiểm tra tay chân có vết xước, vết viêm không.
- Khi đến: quan sát dụng cụ, bồn ngâm, cách thợ chuẩn bị; nói trước những điều bạn không muốn làm như cắt da, cạo gót.
- Trong khi làm: lên tiếng ngay khi đau, rát, chảy máu; không ngại hỏi về dụng cụ.
- Nếu làm gel: nhờ lau phần gel dính da trước khi chiếu đèn; thoa chống nắng mu bàn tay trước khi đi nếu muốn.
- Sau khi về: rửa tay, thoa dưỡng ẩm viền móng; để ý vùng da quanh móng trong vài ngày.
- Khi có vấn đề: chụp ảnh lại, ghi ngày làm và tên tiệm, đi khám nếu có dấu hiệu nhiễm khuẩn.
Nếu bạn bị tiểu đường, bệnh mạch máu hay suy giảm miễn dịch, làm móng chân ở tiệm có nhiều rủi ro hơn với bạn. Hãy hỏi bác sĩ, và nếu cần chăm móng chân, ưu tiên nơi có nhân viên y tế.
Không khí trong tiệm: mùi dung môi và bụi móng
Mùi nồng trong tiệm làm móng đến từ dung môi trong sơn, nước tẩy, chất kết dính và các hợp chất của gel, móng đắp. Với khách ngồi một hai giờ mỗi vài tuần, mức tiếp xúc nhỏ; nhưng người nhạy cảm, người có hen suyễn có thể thấy khó chịu, đau đầu, chảy nước mắt. Thợ làm móng làm việc nhiều giờ mỗi ngày là nhóm chịu ảnh hưởng nhiều nhất, và các nghiên cứu sức khoẻ nghề nghiệp ở nhiều nước đã ghi nhận tỉ lệ triệu chứng hô hấp, kích ứng da ở nhóm này cao hơn.
Bụi móng sinh ra khi mài móng đắp, mài gel bằng máy. Bụi mịn bay lơ lửng và dễ hít vào. Tiệm có máy hút bụi tại bàn, quạt hút hoặc máy lọc không khí, mở cửa thông gió là tiệm quan tâm tới cả khách và nhân viên.
Nếu bạn đang mang thai, có hen suyễn hay dị ứng đường hô hấp, hãy chọn khung giờ vắng khách, ngồi gần cửa thoáng, và ưu tiên dịch vụ không phải mài nhiều. Mùi quá nồng khiến bạn chóng mặt, khó thở là lý do chính đáng để dừng lại và ra ngoài.
Khi nào nên gặp bác sĩ sau khi làm móng
Phần lớn vết đỏ nhẹ quanh móng sau khi làm sẽ hết trong một hai ngày. Hãy đi khám nếu:
- Da quanh móng sưng, nóng, đau tăng dần, có mủ sau vài ngày.
- Xuất hiện nốt đỏ, nhọt, vết loét ở cẳng chân hoặc bàn chân trong vài tuần sau khi làm móng chân, không lành, hay ngày càng nhiều.
- Ngứa, đỏ, mụn nước ở viền móng, mi mắt, mặt sau khi làm gel hoặc móng đắp.
- Móng dày lên, đổi màu, mủn vụn sau vài tháng — có thể là nấm móng.
- Vệt đỏ chạy lên tay hoặc chân, kèm sốt.
Khi đi khám, hãy kể bạn đã làm móng ở đâu, khi nào, làm những bước gì như ngâm chân, cắt da, làm gel. Thông tin này giúp bác sĩ nghĩ tới đúng nhóm nguyên nhân. Một số vi khuẩn từ bồn ngâm chân cần xét nghiệm và điều trị riêng, khác với nhọt thông thường.
Câu hỏi thường gặp
Đèn tia cực tím trong hộp đựng dụng cụ có thay được tiệt trùng không?
Không. Hộp đèn tia cực tím nhỏ chỉ chiếu được bề mặt nhìn thấy, không xuyên qua vụn da, chỗ khuất ở bản lề kềm. Nó có thể giúp giữ dụng cụ đã sạch không bị nhiễm lại, nhưng không thay được bước rửa sạch và khử khuẩn đúng nồng độ, hay tiệt trùng bằng hơi nước áp suất cao.
Có nên mang dụng cụ riêng đi làm móng không?
Đó là cách đơn giản để giảm rủi ro lây nhiễm qua dụng cụ, nhất là khi bạn đi làm móng thường xuyên hoặc có da dễ trầy. Bộ riêng gồm kềm, dũa, que đẩy, đá kỳ. Bạn cần rửa sạch, lau cồn và để khô sau mỗi lần dùng, cất trong túi sạch.
Nấm móng có lây qua tiệm làm móng không?
Có thể, qua dụng cụ, dũa, đá kỳ dùng chung, khăn và bồn ngâm chân không được làm sạch đúng. Nấm phát triển chậm nên thường vài tháng sau mới thấy móng thay đổi. Nếu bạn đang bị nấm móng, nên điều trị và không làm móng ở tiệm để tránh lây cho người khác.
Mang thai đi làm móng có sao không?
Làm móng tay, móng chân nhìn chung không bị xem là nguy hiểm khi mang thai, nhưng bạn nên chọn nơi thông thoáng để giảm hít mùi dung môi, tránh ngâm nước quá nóng và hạn chế cắt da để tránh nhiễm khuẩn. Hãy hỏi bác sĩ đang theo dõi thai nếu có băn khoăn.
Bị trầy chảy máu ở tiệm thì nên làm gì?
Nhờ thợ dừng lại, rửa vết trầy bằng nước sạch, sát khuẩn và che lại bằng băng dán. Về nhà giữ sạch, theo dõi vài ngày. Nếu sưng đỏ, đau tăng hay có mủ, hãy đi khám. Nếu nghi dụng cụ không được làm sạch, nên hỏi bác sĩ về các xét nghiệm cần thiết.
Thợ làm móng có nguy cơ gì về sức khoẻ không?
Thợ làm móng tiếp xúc dung môi, bụi móng và hoá chất gel nhiều giờ mỗi ngày nên dễ bị kích ứng hô hấp, viêm da tay và dị ứng acrylate. Thông gió tốt, đeo khẩu trang phù hợp, găng nitrile và không để gel dính da giúp giảm rủi ro. Đây cũng là lý do một tiệm thoáng khí tốt cho cả khách.
