Tóc nhuộm và tóc tẩy cần được chăm theo hai mục tiêu cùng lúc: giữ màu chậm phai và hạn chế hư tổn mà hoá chất đã gây ra cho sợi tóc. Cách làm cốt lõi gồm chờ vài ngày mới gội lần đầu, dùng dầu gội dịu với nước ấm vừa, dưỡng đều mỗi lần gội, che nắng cho tóc và giãn khoảng cách giữa các lần nhuộm tẩy.
Trước tất cả những điều đó là an toàn cho da đầu: thử dị ứng 48 giờ trước mỗi lần nhuộm, kể cả với màu đã dùng nhiều lần, vì phản ứng dị ứng với thuốc nhuộm có thể xuất hiện sau nhiều lần dùng không sao. Bài này giải thích thuốc nhuộm và thuốc tẩy tác động lên tóc thế nào để những lời khuyên trên có lý do rõ ràng.
Thuốc nhuộm làm gì với sợi tóc
Thuốc nhuộm bền màu phổ biến ở tiệm và loại bán sẵn là thuốc nhuộm oxy hoá, gồm hai phần trộn với nhau trước khi dùng. Phần thuốc màu chứa chất kiềm như amoniac hoặc ethanolamine, cùng các tiền chất màu phân tử nhỏ. Phần trợ nhuộm chứa hydrogen peroxide. Chất kiềm làm sợi tóc trương lên, nâng các vảy biểu bì để tiền chất đi vào lớp vỏ. Ở đó peroxide vừa làm nhạt melanin tự nhiên, vừa kích hoạt các tiền chất phản ứng với nhau thành phân tử màu lớn hơn, bị kẹt lại bên trong sợi tóc. Đó là lý do màu bền qua nhiều lần gội.
Thuốc nhuộm bán vĩnh viễn và nhuộm tạm thời dùng phân tử màu sẵn, phần lớn chỉ bám ở lớp ngoài, không cần peroxide hoặc dùng rất ít, nên ít hại tóc hơn nhưng phai sau vài đến vài chục lần gội. Lá móng, hay henna, nhuộm nhờ chất lawsone bám vào keratin, cho màu đỏ cam; các sản phẩm “henna đen” thường được pha thêm chất tạo màu tổng hợp có nguy cơ dị ứng cao.
Mỗi lần nhuộm oxy hoá là một lần sợi tóc chịu môi trường kiềm và chất oxy hoá. Lặp lại trên cùng một đoạn tóc, lớp biểu bì mòn dần, lipid bề mặt mất đi, tóc chuyển sang xốp cao, thấm nước nhanh và phai màu nhanh. Đây là vòng luẩn quẩn quen thuộc: tóc càng xốp càng phai, càng phai càng muốn nhuộm lại.
Tẩy tóc phá huỷ những gì
Tẩy tóc dùng chất oxy hoá mạnh hơn, thường là hydrogen peroxide kết hợp muối persulfate trong môi trường kiềm, để phân huỷ melanin. Tóc đen và nâu của người Việt chủ yếu chứa eumelanin, sắc tố đen nâu bị phân huỷ tương đối dễ, nhưng còn lượng pheomelanin, sắc tố vàng đỏ, bền hơn. Vì vậy khi tẩy tóc tối màu, tóc đi qua các nấc đỏ, cam, vàng đậm rồi mới tới vàng nhạt, và cần thêm bước khử ánh vàng cam nếu muốn lên màu lạnh.
Chất oxy hoá không chỉ nhắm vào melanin. Nó cũng tấn công các cầu disulfide giữa những phân tử keratin, biến một phần thành axit cysteic, làm giảm sức bền và độ đàn hồi của sợi tóc. Tẩy càng nhiều nấc, càng nhiều lần, liên kết bị phá càng nhiều. Tóc tẩy nặng có thể giãn dài như cao su khi ướt và đứt khi khô, đó là dấu hiệu lớp vỏ đã mất nhiều liên kết chịu lực.
Một số hệ sản phẩm thường gọi là “chất bảo vệ liên kết” được pha vào thuốc tẩy hoặc dùng sau tẩy, với tuyên bố giúp hạn chế hoặc nối lại liên kết bị phá. Có dữ liệu phòng thí nghiệm, phần lớn do các nhà sản xuất công bố, cho thấy chúng giảm hư tổn ở mức nào đó; mức hiệu quả trên tóc thật và so sánh giữa các loại vẫn chưa được nghiên cứu độc lập đầy đủ. Hợp lý nhất là coi chúng như lớp đệm giảm rủi ro, không phải giấy phép để tẩy nhiều hơn.
Thử dị ứng 48 giờ trước mỗi lần nhuộm
Chất gây dị ứng thường gặp nhất trong thuốc nhuộm oxy hoá là para-phenylenediamine, viết tắt PPD, và các chất cùng họ. Dị ứng có thể phát triển sau nhiều lần dùng không sao, nên các nhà sản xuất hướng dẫn thử trước mỗi lần nhuộm.
- Pha một lượng nhỏ thuốc theo đúng hướng dẫn của sản phẩm sẽ dùng.
- Thoa một vệt nhỏ lên vùng da sau tai hoặc mặt trong khuỷu tay, để khô, không che kín.
- Giữ nguyên, không rửa, trong thời gian hướng dẫn, thường là 48 giờ.
- Theo dõi: đỏ, ngứa, sưng, phồng rộp hay rát tại chỗ là phản ứng dương tính, không được nhuộm.
- Không có phản ứng mới tiến hành nhuộm. Ở tiệm, hãy hỏi thợ làm thử trước vài ngày nếu bạn chưa nhuộm ở đó.
- Nếu trong hoặc sau khi nhuộm thấy sưng mặt, sưng mí mắt, nổi mề đay lan rộng hay khó thở, gội sạch thuốc ngay và đi cấp cứu.
Người từng có phản ứng với hình xăm “henna đen” có nguy cơ cao bị dị ứng với thuốc nhuộm có PPD. Tuổi dưới mười sáu được nhiều nhà sản xuất khuyên không nhuộm oxy hoá.
Giữ màu lâu phai: những việc làm được ở nhà
Chờ vài ngày mới gội lần đầu. Lời khuyên phổ biến là chờ khoảng 48 đến 72 giờ, để biểu bì đã nâng lên có thời gian se lại phần nào và phân tử màu ổn định trong sợi tóc.
Nước ấm vừa, không nóng. Nước nóng làm sợi tóc trương nhiều hơn và đẩy nhanh việc phân tử màu thoát ra.
Dầu gội dịu, gội thưa hơn. Mỗi lần gội đều lấy đi một ít màu. Dầu gội không sulfate hoặc dành cho tóc nhuộm giúp chậm phai; xen kẽ ngày chỉ xả nước và dầu xả nếu da đầu cho phép.
Che nắng cho tóc. Tia cực tím làm phai sắc tố nhân tạo cũng như tự nhiên. Đội mũ khi ra nắng lâu, nhất là tóc nhuộm đỏ và các màu sáng.
Tránh clo và một số hoạt chất trị gàu. Nước bể bơi có clo có thể làm tóc tẩy ngả xanh hoặc xỉn. Selen sulfide trong một số dầu gội trị gàu cũng có thể làm đổi màu tóc sáng. Hãy đọc thành phần.
Dầu gội hoặc dầu xả có sắc tố bổ sung. Với tóc tẩy lên màu lạnh, dầu gội tím hoặc xanh bù sắc tố trung hoà ánh vàng cam. Dùng một đến hai lần mỗi tuần, quá tay dễ làm tóc xỉn.
Lịch hợp lý giữa các lần làm màu
Không có quy định chung; bảng dưới là các mốc thợ tóc và nhà sản xuất hay khuyên, cần điều chỉnh theo tình trạng tóc thật.
| Việc | Khoảng cách tham khảo | Lý do |
|---|---|---|
| Nhuộm lại chân tóc | Khi chân tóc mọc khoảng một đến hai phân, thường vài tuần đến vài tháng | Chỉ nhuộm phần chân, không kéo thuốc đè lên phần đã nhuộm |
| Nhuộm phủ toàn bộ | Giãn càng xa càng tốt | Mỗi lần phủ là thêm một lần hư cho phần ngọn |
| Tẩy chân tóc | Khi chân mọc vài phân; chỉ tẩy phần mới | Tẩy chồng lên phần đã tẩy dễ làm gãy đứt |
| Uốn hoặc duỗi sau khi nhuộm | Thường khuyên cách vài tuần, làm uốn duỗi trước nhuộm sau | Hai hoá chất cùng lúc làm tóc hư nặng |
| Ủ phục hồi | Mỗi tuần một lần trong giai đoạn sau tẩy | Giảm rối và gãy trong lúc chờ tóc mới mọc |
Nếu ngọn tóc đã giãn như cao su khi ướt, hãy ngừng mọi hoá chất và tỉa bớt trước khi làm thêm bất cứ dịch vụ nào.
Trước khi ngồi vào ghế: những điều nên hỏi và nên nói với thợ
Phần lớn sự cố khi nhuộm tẩy đến từ việc thợ không biết lịch sử mái tóc, hoặc khách kỳ vọng một màu mà tóc hiện tại không chịu nổi trong một lần. Một cuộc trao đổi năm phút trước khi làm giảm đáng kể rủi ro.
- Kể lịch sử tóc trong một đến hai năm: đã nhuộm màu gì, tẩy mấy lần, có uốn, duỗi, làm mượt hay nhuộm lá móng không. Lá móng và một số thuốc nhuộm có muối kim loại có thể phản ứng bất thường với thuốc tẩy.
- Nói rõ tiền sử dị ứng, kể cả phản ứng với hình xăm henna, và hỏi thợ có làm thử trước không.
- Hỏi màu mục tiêu có đạt được trong một buổi không. Từ tóc đen lên màu rất sáng thường cần nhiều buổi cách quãng; ép lên một lần là con đường nhanh nhất dẫn tới gãy rụng.
- Hỏi cách thợ bảo vệ da đầu và phần tóc đã nhuộm: có bôi chồng lên phần cũ không, có dùng chất bảo vệ liên kết không, thời gian để thuốc bao lâu.
- Nói ngay khi thấy rát nhiều trong lúc để thuốc. Rát nóng tăng dần không phải điều phải chịu đựng; nó có thể là dấu hiệu bỏng hoá chất.
- Hỏi lịch chăm sau khi làm phù hợp với tóc của bạn, và khi nào nên quay lại dặm chân tóc.
Một thợ có kinh nghiệm sẵn sàng nói “chưa nên” khi tóc bạn không đủ khoẻ cho màu mong muốn. Đó là dấu hiệu tốt, không phải sự từ chối.
Mang thai, cho con bú và khi nào gặp bác sĩ da liễu
Với phụ nữ mang thai, dữ liệu hiện có không cho thấy rõ nguy cơ từ việc nhuộm tóc thỉnh thoảng, vì lượng hấp thu qua da đầu được cho là thấp. Tuy vậy, nhiều bác sĩ khuyên chờ qua ba tháng đầu, chọn nơi thông thoáng, thời gian ngắn và hạn chế thuốc chạm da đầu, chẳng hạn nhuộm highlight không bôi sát chân. Mỗi người có hoàn cảnh riêng, nên hỏi bác sĩ sản khoa của bạn trước khi quyết định. Điều tương tự áp dụng khi đang cho con bú.
Hãy gặp bác sĩ da liễu khi: da đầu ngứa, đỏ, rát, chảy dịch hay bong vảy sau khi nhuộm; mí mắt, tai, cổ sưng đỏ sau nhuộm; da đầu bị bỏng do tẩy với vết phồng hoặc loét; tóc gãy rụng thành mảng sau hoá chất. Bác sĩ có thể làm xét nghiệm áp bì để xác định chính xác chất bạn dị ứng, giúp bạn biết cần tránh những sản phẩm nào.
Nếu đã dị ứng với PPD, đừng tự chuyển sang “thuốc nhuộm thảo dược” hay “không amoniac” mà nghĩ là an toàn: nhiều loại vẫn chứa chất cùng họ. Hãy mang danh sách thành phần đi hỏi bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc nhuộm không amoniac có an toàn hơn không?
Thuốc không amoniac thường dùng ethanolamine thay thế, ít mùi hơn nhưng vẫn là chất kiềm và vẫn làm hư tóc ở mức tương tự. Nhiều loại vẫn chứa PPD hoặc chất cùng họ, nên không thay được việc thử dị ứng.
Vì sao tóc tẩy bị ngả vàng cam sau vài tuần?
Sắc tố vàng đỏ trong tóc tối màu bền hơn sắc tố đen nâu nên còn sót lại sau tẩy. Phần màu khử ánh vàng phủ lên sẽ phai dần qua các lần gội, để lộ nền vàng cam. Dầu gội có sắc tố tím hoặc xanh giúp trung hoà tạm thời.
Có nên tự tẩy tóc ở nhà không?
Tẩy là hoá chất mạnh, dễ gây bỏng da đầu và hư tóc không đồng đều khi tự làm. Nếu vẫn muốn làm, phải thử dị ứng, đọc kỹ hướng dẫn, đeo găng, không tẩy chồng lên phần đã tẩy và tuyệt đối không để thuốc quá thời gian.
Nhuộm tóc phủ bạc thường xuyên có hại không?
Nhuộm phủ bạc định kỳ vẫn là lặp lại hoá chất trên tóc, nhưng nếu chỉ nhuộm phần chân mới mọc thì phần ngọn ít bị ảnh hưởng. Rủi ro đáng chú ý nhất là dị ứng có thể xuất hiện sau nhiều năm dùng, nên vẫn thử trước mỗi lần.
Dầu gội cho tóc nhuộm khác dầu gội thường ở điểm nào?
Thường dùng chất làm sạch dịu hơn, độ pH axit nhẹ và có thể thêm chất lọc tia cực tím hoặc polymer phủ bề mặt. Khác biệt rõ nhất là chậm phai hơn so với dầu gội làm sạch mạnh, chứ không phải giữ màu vĩnh viễn.
Thuốc nhuộm dính lên da trán, vành tai phải làm sao?
Lau ngay khi còn ướt bằng khăn ẩm hoặc nước tẩy trang dịu. Thoa một lớp kem dưỡng đặc dọc chân tóc trước khi nhuộm giúp hạn chế. Không chà mạnh bằng chất tẩy rửa gia dụng; vết màu trên da tự mờ sau vài ngày.
