Dầu xả, kem ủ và dầu dưỡng tóc đều nhằm làm sợi tóc mềm, trơn và ít gãy, nhưng khác nhau ở mức độ đậm đặc, thời gian tiếp xúc và việc có xả đi hay không. Dầu xả dùng sau mỗi lần gội, để một đến ba phút rồi xả; kem ủ đặc hơn, để lâu hơn, dùng một đến hai lần mỗi tuần; dầu xả không xả, dầu dưỡng và serum để lại trên tóc để bảo vệ và làm mượt suốt ngày.
Thứ tự hợp lý sau khi gội là: dầu xả hoặc kem ủ, xả sạch, thấm khô, rồi mới tới sản phẩm để lại trên tóc. Không phải ai cũng cần đủ bộ: tóc mảnh, da đầu dầu có thể chỉ cần dầu xả nhẹ; tóc tẩy xốp cao mới cần thêm kem ủ và serum. Phần dưới giải thích cơ chế từng loại để bạn tự chọn.
Vì sao tóc cần “xả”: chuyện điện tích và ma sát
Bề mặt sợi tóc mang điện tích âm, và điện tích này tăng lên khi tóc bị hư tổn, nhất là sau tẩy, nhuộm, sấy nóng. Các sợi cùng mang điện tích âm đẩy nhau, gây xù và bay tóc khi trời hanh; lớp biểu bì sần sùi làm các sợi cọ vào nhau, rối và gãy khi chải. Dầu gội, nhất là loại làm sạch mạnh, còn lấy đi một phần lớp lipid tự nhiên bao ngoài, khiến bề mặt càng thô.
Thành phần chủ chốt của dầu xả là chất hoạt động bề mặt mang điện tích dương, trên bảng thành phần thường có tên tận cùng bằng “-trimonium chloride” hoặc “-amidopropyl dimethylamine”. Điện tích dương bị hút vào những chỗ mang điện tích âm trên sợi tóc, phủ một lớp mỏng giúp các sợi trượt qua nhau. Vì chỗ hư càng nhiều điện tích âm càng bám nhiều, dầu xả có xu hướng tập trung đúng vào phần ngọn hư tổn.
Đi kèm là các cồn béo như cetyl alcohol, stearyl alcohol, cetearyl alcohol, tạo độ đặc và cảm giác mềm. Chúng khác hẳn cồn khô như ethanol: nhiều người thấy chữ “alcohol” trên bảng thành phần rồi lo bị khô tóc, trong khi cồn béo là chất làm mềm. Ngoài ra còn có silicone, dầu thực vật, protein thuỷ phân, chất giữ ẩm như glycerin, mỗi thứ góp một phần.
Ở Việt Nam, nhiều người lớn lên với thói quen chỉ gội mà không xả, hoặc coi dầu xả là thứ dành cho tóc dài. Thực ra tóc ngắn cũng hưởng lợi, đặc biệt tóc nam hay sấy và vuốt sáp, chỉ là cần lượng ít và loại nhẹ. Với tóc dài ngang lưng, phần ngọn đã ở trên đầu nhiều năm và chịu ma sát lâu nhất, nên dầu xả gần như là bước không thể thiếu.
Đo trong phòng thí nghiệm, dầu xả làm giảm rõ lực cần để chải qua tóc ướt. Đây là lợi ích thật nhất của nó: ít lực chải hơn nghĩa là ít sợi gãy hơn, cộng dồn qua hàng trăm lần gội.
So sánh nhanh năm nhóm sản phẩm dưỡng tóc
Ranh giới giữa các nhóm không tuyệt đối vì mỗi hãng đặt tên một kiểu. Hãy nhìn vào cách dùng ghi trên bao bì và bảng thành phần hơn là cái tên.
| Nhóm | Dùng khi nào | Thời gian | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Dầu xả | Sau mỗi lần gội | Một đến ba phút rồi xả | Hầu hết mọi người; tóc mảnh chọn loại nhẹ |
| Kem ủ, mặt nạ tóc | Một đến hai lần mỗi tuần thay dầu xả | Năm đến hai mươi phút rồi xả | Tóc khô, xốp cao, đã tẩy nhuộm uốn |
| Dầu xả không xả | Sau khi gội xả, tóc còn ẩm | Để lại trên tóc | Tóc xoăn, tóc dài dễ rối, tóc khô |
| Serum, tinh chất có silicone | Lên ngọn tóc ẩm hoặc khô | Để lại trên tóc | Tóc xù, chẻ ngọn, trước khi dùng nhiệt |
| Dầu thực vật nguyên chất | Trước khi gội hoặc vài giọt lên ngọn khô | Từ vài chục phút đến để lại | Tóc dày, khô; dùng ít với tóc mảnh |
Nếu chỉ đủ ngân sách cho một sản phẩm ngoài dầu gội, dầu xả là lựa chọn đem lại nhiều lợi ích nhất cho đa số người. Kem ủ và serum là bước thêm, chỉ cần khi tóc có vấn đề cụ thể.
Dầu thực vật: loại nào thấm vào sợi tóc, loại nào chỉ phủ ngoài
Không phải loại dầu nào cũng giống nhau trên tóc. Một nghiên cứu được trích dẫn nhiều của Rele và Mohile đăng năm 2003 trên Journal of Cosmetic Science so sánh dầu khoáng, dầu hướng dương và dầu dừa, và ghi nhận dầu dừa, khi bôi trước khi gội, làm giảm lượng protein tóc bị mất trong quá trình chải và gội, còn hai loại kia không cho tác dụng tương tự. Các tác giả giải thích bằng cấu trúc: dầu dừa giàu axit lauric, một axit béo mạch tương đối ngắn và thẳng, có ái lực với protein tóc và thấm được vào bên trong sợi.
Kết quả này thường bị quảng cáo phóng đại thành “dầu dừa phục hồi tóc hư”. Điều nghiên cứu cho thấy hẹp hơn nhiều: dầu dừa bôi trước khi gội giúp sợi tóc ít trương nước và ít mất protein hơn, tức là một lớp bảo vệ trong lúc gội, không phải chất tái tạo. Đây là nghiên cứu phòng thí nghiệm trên sợi tóc, không phải thử nghiệm trên người với kết quả nhìn thấy được.
Các loại dầu có phân tử lớn hơn hoặc nhiều nối đôi, như dầu hướng dương, dầu argan, dầu jojoba (thực ra là sáp lỏng), chủ yếu nằm trên bề mặt, tạo độ bóng và giảm ma sát. Điều này vẫn có ích, chỉ là theo cơ chế khác.
Thực tế: tóc mảnh dễ bết với dầu, chỉ nên dùng vài giọt ở ngọn. Người có gàu không nên bôi dầu lên da đầu vì nấm men gây gàu sống nhờ chất béo. Dầu dừa đông đặc khi trời lạnh, nên làm ấm trong lòng bàn tay trước khi thoa.
Silicone có hại cho tóc không?
Silicone là chất phủ, không phải chất độc. Các silicone như dimethicone tạo màng mỏng, trơn trên sợi tóc, giảm ma sát, giảm xù và làm tóc bóng. Đây là lý do serum chống xù hầu hết có silicone. Ở nồng độ dùng trong mỹ phẩm, chúng được đánh giá là an toàn cho người dùng.
Không phải silicone nào cũng giống nhau. Cyclopentasiloxane và nhóm silicone vòng bay hơi dần sau khi thoa, để lại ít cặn. Dimethicone không tan trong nước và có thể tích tụ nếu bạn dùng nhiều mà gội bằng dầu gội rất dịu. Amodimethicone mang điện tích dương nên bám chọn lọc vào chỗ hư và ít tích tụ ở chỗ lành hơn.
Tích tụ là chuyện có thật nhưng xử lý được. Dấu hiệu là tóc nặng, xẹp, bóng nhưng xỉn, khó ăn thuốc khi nhuộm uốn. Gội một lần bằng dầu gội làm sạch sâu là đủ loại bỏ. Người dùng dầu gội không sulfate thường xuyên nên làm điều này định kỳ.
Bỏ silicone không làm tóc khoẻ hơn. Silicone không ngăn tóc “thở” vì sợi tóc không thở. Một số người bỏ silicone và thấy tóc nhẹ hơn, điều đó hợp lý với tóc mảnh. Nhưng với tóc tẩy xốp cao, bỏ hẳn silicone thường khiến tóc rối và gãy nhiều hơn.
Chọn theo tóc, không theo phong trào. Tóc mảnh, da đầu dầu: silicone nhẹ, ít, ở ngọn. Tóc dày, xốp cao, hay dùng nhiệt: silicone là đồng minh hữu ích.
Thứ tự dùng sau khi gội
Thứ tự đi từ sản phẩm cần xả đến sản phẩm để lại, từ nhẹ đến nặng. Không cần dùng đủ mọi bước.
- Gội sạch da đầu, xả kỹ, vắt nhẹ bớt nước bằng tay để dầu xả không bị loãng.
- Thoa dầu xả hoặc kem ủ từ ngang tai trở xuống ngọn, tránh chân tóc nếu da đầu dầu. Gỡ rối nhẹ bằng lược răng thưa trong lúc tóc đang có dầu xả.
- Để thời gian theo bao bì. Ủ lâu hơn khuyến cáo không mang thêm lợi ích đáng kể với đa số công thức.
- Xả sạch đến khi tóc trơn nhưng không còn cảm giác nhờn.
- Thấm khô bằng khăn mềm, ép chứ không chà.
- Khi tóc còn ẩm: dầu xả không xả hoặc sữa dưỡng, rồi xịt bảo vệ nhiệt nếu sắp sấy.
- Sau cùng: một đến hai giọt serum hoặc dầu dưỡng lên ngọn, hoặc dùng khi tóc đã khô để chống xù.
Nếu dùng nhiều sản phẩm mà tóc vẫn rít hoặc bết, hãy bớt từng bước một trong một tuần để tìm ra bước thừa, thay vì thêm sản phẩm mới.
Chọn theo loại tóc: ai cần gì
Kết hợp với cách xác định loại tóc theo độ dày sợi, mật độ, độ xoăn và độ xốp, bảng dưới gợi ý điểm khởi đầu.
| Kiểu tóc | Nên có | Dùng ít hoặc tránh |
|---|---|---|
| Sợi mảnh, thẳng, da đầu dầu | Dầu xả nhẹ dạng lỏng chỉ ở ngọn | Kem ủ đặc, dầu thực vật, serum nhiều |
| Sợi dày, khô, xù | Dầu xả giàu dưỡng, kem ủ hằng tuần, serum có silicone | Dầu gội làm sạch mạnh hằng ngày |
| Tóc xoăn lọn | Dầu xả nhiều, dầu xả không xả, kem tạo lọn | Chải khô, sản phẩm có cồn khô liều cao |
| Tóc tẩy, xốp cao | Kem ủ có protein xen kẽ kem ủ dưỡng ẩm, serum bảo vệ | Nhiệt cao, ủ protein liên tục |
| Tóc nhuộm | Dầu xả cho tóc nhuộm, độ pH axit nhẹ | Dầu gội làm sạch sâu thường xuyên |
Bảng là điểm bắt đầu. Hãy thử một sản phẩm trong hai đến ba tuần, ghi nhận độ rối, độ bóng, độ bết, rồi mới đổi.
Những lỗi hay gặp khi dưỡng tóc
Thoa dầu xả lên chân tóc. Chân tóc nhận dầu tự nhiên từ da đầu nên ít cần dưỡng; dầu xả ở đó làm tóc xẹp và nhanh bết, nhất là tóc mảnh.
Ủ protein quá thường xuyên. Kem ủ chứa protein thuỷ phân có thể bám vào chỗ hư và làm sợi tóc cứng cáp hơn tạm thời. Dùng liên tục khiến tóc cứng, khô, giòn, người làm tóc gọi là “quá tải protein”. Xen kẽ với kem ủ thiên về dưỡng ẩm.
Ủ kèm nhiệt quá nóng. Đội mũ ủ hay quấn khăn ấm giúp sản phẩm tán đều hơn, nhưng nhiệt cao trên tóc ướt không cần thiết và có thể gây hại.
Dùng dầu xả để thay dầu gội nhiều ngày liền. Gội bằng dầu xả là phương pháp một số người tóc xoăn rất khô áp dụng. Với da đầu bình thường hoặc dầu, nó dễ để lại cặn và gây ngứa, gàu.
Đổi sản phẩm quá nhanh. Một lần dùng chưa đủ đánh giá. Ngược lại, nếu sản phẩm gây ngứa, đỏ, nổi mẩn ở da đầu hoặc cổ, hãy ngừng ngay; nếu không hết, gặp bác sĩ da liễu.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dùng dầu xả mà không dùng dầu gội không?
Với một số người tóc xoăn rất khô, gội bằng dầu xả xen kẽ dầu gội có thể hợp. Với đa số người Việt có da đầu thường hoặc dầu, chỉ dùng dầu xả không làm sạch đủ bã nhờn và dễ gây ngứa, vảy. Nên giữ dầu gội cho da đầu.
Kem ủ có thay được dầu xả không?
Có. Những ngày dùng kem ủ thì bỏ dầu xả, vì kem ủ đã có chức năng tương tự nhưng đậm đặc hơn. Dùng cả hai cùng lúc thường thừa và làm tóc nặng, trừ khi tóc bạn cực kỳ khô.
Ủ tóc qua đêm có tốt hơn không?
Phần lớn công thức kem ủ đạt hiệu quả trong khoảng thời gian ghi trên bao bì; để qua đêm không mang thêm nhiều lợi ích và có thể làm da đầu bí, ngứa. Nếu muốn ủ dầu qua đêm, chỉ thoa ở ngọn và dùng vỏ gối riêng.
Dầu xả có làm rụng tóc không?
Dầu xả không tác động lên nang tóc nên không gây rụng. Bạn thấy tóc rơi khi thoa dầu xả là những sợi đã rụng sẵn được gỡ ra trong lúc chải. Nếu thấy rụng nhiều bất thường, hãy tìm nguyên nhân khác.
Serum dưỡng tóc có dùng được cho da đầu không?
Serum chống xù có silicone dành cho thân và ngọn tóc, không nên thoa lên da đầu vì gây bết và bít. Có những sản phẩm gọi là “serum da đầu” với công thức khác, cần đọc kỹ hướng dẫn và hỏi bác sĩ nếu da đầu đang có vấn đề.
Phụ nữ mang thai dùng dầu xả, kem ủ bình thường được không?
Dầu xả và kem ủ thông thường tác động chủ yếu lên sợi tóc và thường được coi là ít đáng lo. Với sản phẩm có hoạt chất đặc trị hoặc tinh dầu đậm đặc, nên hỏi bác sĩ trước khi dùng trong thời gian mang thai và cho con bú.
