Tóc khô xơ và chẻ ngọn là dấu hiệu lớp biểu bì bọc ngoài sợi tóc bị mòn hoặc bong, để lộ lõi bên trong, khiến sợi tóc mất nước nhanh, thô ráp, xỉn màu và tách đôi ở đầu ngọn. Nguyên nhân gần như luôn là tác động cộng dồn từ bên ngoài: chải kéo, nhiệt, hoá chất uốn nhuộm tẩy, nắng và nước bể bơi.
Điều quan trọng nhất cần biết là phần tóc đã mọc ra khỏi da đầu là mô chết, không tự lành được. Không có dầu gội hay kem ủ nào “tái tạo” sợi tóc đã chẻ; sản phẩm chỉ có thể che phủ tạm thời để tóc mềm và đẹp hơn. Cách thật sự giải quyết là cắt bỏ phần hư, chặn các nguồn hư tổn và chăm tốt phần tóc mới mọc.
Cấu trúc sợi tóc: vì sao hư tổn không tự lành
Một sợi tóc gồm ba lớp. Ngoài cùng là lớp biểu bì, gồm năm đến mười lớp tế bào dẹt xếp chồng như ngói lợp, hướng mép tự do về phía ngọn. Giữa là lớp vỏ, chiếm phần lớn khối lượng, gồm các bó sợi keratin xoắn và các hạt sắc tố melanin quyết định màu tóc. Trong cùng ở tóc dày có lõi tuỷ, có thể không liên tục hoặc không có ở tóc mảnh.
Bề mặt biểu bì khoẻ được phủ một lớp lipid gắn chặt, trong đó thành phần đặc trưng là axit 18-metyl eicosanoic, giúp tóc kỵ nước, trơn và bóng. Lớp lipid này mất đi đầu tiên khi tóc bị tẩy hoặc kiềm hoá, và không được da đầu tái tạo lại cho phần thân tóc đã mọc dài.
Sức bền và độ đàn hồi của tóc đến từ lớp vỏ, nhờ các cầu nối disulfide giữa những phân tử keratin, cùng liên kết hydro và liên kết muối. Khi biểu bì bong mất, lớp vỏ lộ ra, các bó sợi keratin tách dần, và sợi tóc toác ra ở ngọn thành hình chữ Y hoặc chữ V.
Tế bào sống duy nhất của tóc nằm trong nang dưới da đầu. Từ lúc sợi tóc nhú lên khỏi da, nó không còn mạch máu, không còn tế bào phân chia. Tóc dài bốn mươi phân đã ở trên đầu bạn khoảng ba năm, chịu đựng mọi lần gội, sấy, buộc trong ba năm ấy. Vì vậy ngọn tóc dài gần như luôn hư hơn chân tóc, và đó là bình thường.
Bốn nguồn hư tổn và cách giảm từng nguồn
Hư tổn hiếm khi đến từ một nguyên nhân duy nhất. Nhận diện nguồn chính giúp bạn ưu tiên đúng.
| Nguồn | Ví dụ | Cách giảm |
|---|---|---|
| Cơ học | Chải mạnh khi tóc ướt, gỡ rối từ chân xuống, buộc chặt bằng dây chun trần, cọ xát vỏ gối, quấn khăn vặn | Gỡ rối từ ngọn lên bằng lược răng thưa, dây buộc bọc vải, vỏ gối trơn, thấm khô bằng khăn mềm |
| Nhiệt | Máy sấy sát đầu, máy duỗi máy uốn nhiệt cao, ép trên tóc còn ướt | Sấy cách xa và di chuyển, hạ nhiệt độ máy, xịt bảo vệ nhiệt, không ép tóc ướt |
| Hoá học | Tẩy, nhuộm, uốn, duỗi, làm mượt, gội bằng xà phòng kiềm | Giãn khoảng cách giữa các lần, không làm nhiều dịch vụ cùng lúc, chọn thợ có kinh nghiệm |
| Môi trường | Nắng, nước bể bơi có clo, nước biển, nước cứng, gió | Đội mũ, làm ướt tóc bằng nước sạch trước khi bơi, gội xả ngay sau khi bơi |
Với nhiều người, nguồn hư lớn nhất không phải hoá chất ở tiệm mà là những thao tác nhỏ lặp hằng ngày như chải mạnh lúc tóc ướt hay buộc chặt một chỗ cố định.
Đọc dấu hiệu trên sợi tóc
Chẻ ngọn chữ Y. Một đầu ngọn tách làm hai hoặc nhiều nhánh. Đây là hư tổn cuối cùng của quá trình mòn biểu bì. Nếu để lâu, vết toác có thể lan dần lên trên.
Đốm trắng nhỏ dọc thân tóc. Nhìn kỹ dưới đèn có thể thấy những chấm trắng như nút thắt; tóc dễ gãy ngay tại đó. Đây thường là chỗ lớp vỏ bị toác ra thành chùm như hai cây chổi đâm vào nhau, gặp ở tóc chịu nhiều tác động cơ học hoặc nhiệt.
Tóc gãy ngắn ở nhiều độ dài. Khi buông tóc thấy nhiều sợi ngắn lởm chởm không phải tóc con mới mọc, có thể tóc đang gãy giữa thân. Kiểm tra sợi rơi: sợi gãy không có chân chùy trắng.
Mất độ đàn hồi. Kéo nhẹ một sợi tóc ướt: tóc khoẻ giãn ra một chút rồi co về; tóc hư nặng giãn dài như sợi kẹo rồi đứt, hoặc đứt ngay không giãn.
Thô ráp và xỉn. Vuốt ngược từ ngọn lên chân thấy sần, tóc không phản chiếu ánh sáng. Lớp biểu bì không còn phẳng nên ánh sáng bị tán xạ thay vì phản chiếu.
Chẻ ngọn: cắt là cách duy nhất, sản phẩm chỉ hàn tạm
Vì sợi tóc không tự lành, phần đã chẻ chỉ có một cách loại bỏ là cắt. Thợ tóc thường cắt cao hơn điểm chẻ cao nhất một đoạn để chắc chắn bỏ hết phần đã toác. Với tóc dài muốn giữ độ dài, tỉa nhẹ một đến hai phân mỗi vài tháng là cách cân bằng giữa giữ dài và giữ ngọn khoẻ.
Các sản phẩm quảng cáo “hàn gắn chẻ ngọn” thường chứa polymer hoặc silicone bám vào hai nhánh tóc chẻ và dính chúng lại tạm thời. Hiệu quả này có thật và nhìn thấy được, nhưng chỉ kéo dài đến lần gội tiếp theo. Chúng hữu ích để tóc đẹp hơn trong những ngày chờ cắt, và giúp vết chẻ chậm lan lên, chứ không phục hồi.
Kéo cắt tóc cần sắc. Kéo cùn hoặc dao cạo tỉa có thể dập ngọn, tạo ra vết hở mới ngay tại đường cắt. Đây là lý do tự tỉa bằng kéo cắt giấy thường cho kết quả ngắn ngày.
Có một kỹ thuật tỉa gọi là tỉa xoắn: xoắn từng lọn nhỏ rồi cắt những đầu chẻ bung ra khỏi lọn, giúp bỏ ngọn hư mà không mất độ dài. Kỹ thuật này cần tay nghề và kiên nhẫn; nếu chẻ ngọn đã nhiều thì cắt ngang một lần vẫn hiệu quả hơn.
Quy trình chăm tóc khô xơ trong tám tuần
Mục tiêu tám tuần không phải biến tóc hư thành tóc mới, mà là chặn hư tổn mới, làm phần tóc hiện có dễ chịu hơn và để tóc mới mọc ra khoẻ.
- Tuần một: tỉa bỏ phần chẻ ngọn rõ rệt. Ngừng mọi dịch vụ hoá chất mới trong tám tuần.
- Đổi dụng cụ: lược răng thưa, dây buộc bọc vải, khăn mềm hoặc áo thun cũ để thấm tóc, vỏ gối trơn.
- Gội dịu: dầu gội dịu cho da đầu, giảm tần suất nếu da đầu cho phép, nước ấm vừa.
- Dưỡng mỗi lần gội: dầu xả từ ngang tai xuống ngọn, gỡ rối trong lúc có dầu xả.
- Ủ mỗi tuần một lần: luân phiên kem ủ dưỡng ẩm và kem ủ có protein, không ủ protein liên tục.
- Hạ nhiệt: sấy cách đầu một gang tay ở nhiệt vừa, giảm hoặc ngừng máy duỗi máy uốn; nếu phải dùng thì có xịt bảo vệ nhiệt và nhiệt độ thấp nhất đủ tạo nếp.
- Bảo vệ ngoài trời: đội mũ khi nắng, làm ướt tóc trước khi bơi và gội ngay sau đó.
- Tuần tám: đánh giá lại độ rối, độ gãy, so ảnh ngọn tóc tuần một; tỉa tiếp nếu cần.
Phần lớn người làm đủ các bước sẽ thấy tóc ít rối và ít gãy hơn sau vài tuần, chủ yếu nhờ ngừng gây hư mới. Phần tóc hư cũ sẽ dần được thay bằng tóc mới qua các lần tỉa.
Hiểu lầm phổ biến về tóc hư và thực tế
Thị trường sản phẩm cho tóc hư rất lớn, nên lời hứa cũng nhiều. Đối chiếu với cơ chế sợi tóc giúp bạn tiêu tiền đúng chỗ.
| Hiểu lầm | Thực tế |
|---|---|
| Dầu gội phục hồi làm liền tóc chẻ | Dầu gội ở trên tóc vài chục giây rồi bị xả đi; nó có thể làm tóc mềm hơn nhờ chất dưỡng, nhưng không nối được sợi đã toác |
| Cắt tóc thường xuyên giúp tóc mọc nhanh hơn | Tốc độ mọc do nang tóc dưới da quyết định; cắt chỉ bỏ ngọn hư nên tóc trông dày và khoẻ hơn, không làm tóc dài nhanh hơn |
| Tóc khô thì cần càng nhiều dầu càng tốt | Lượng quá nhiều làm tóc bết, bám bụi và cần gội mạnh hơn; ít mà đều hiệu quả hơn |
| Phơi tóc ngoài nắng cho khô tự nhiên là tốt nhất | Để tóc ướt quá lâu cũng gây hư do sợi tóc trương nước kéo dài, còn nắng gắt làm khô và phai màu; sấy nhiệt vừa ở khoảng cách hợp lý có thể ít hại hơn |
| Tóc hư là do dầu gội rẻ tiền | Giá không quyết định; thói quen chải, nhiệt và hoá chất thường là nguyên nhân lớn hơn nhiều |
Nguyên tắc chung: sản phẩm làm tóc trông và cảm thấy khá hơn là có thật và đáng dùng, nhưng hiểu đúng giới hạn của nó giúp bạn không trông chờ điều nó không làm được, và không bỏ qua bước quan trọng nhất là ngừng gây hư mới.
Ăn uống, thực phẩm bổ sung và khi nào cần gặp bác sĩ
Tóc được làm chủ yếu từ protein, nên chế độ ăn thiếu đạm kéo dài, thiếu sắt hoặc thiếu kẽm có thể làm tóc mảnh, khô, dễ gãy và rụng. Nhưng ở người ăn uống đủ, uống thêm viên bổ sung không làm tóc khoẻ hơn. Biotin là ví dụ: thiếu biotin thật sự rất hiếm, và viên liều cao còn có thể làm sai lệch một số xét nghiệm máu. Bổ sung chỉ có ích khi xét nghiệm cho thấy bạn thiếu, và nên theo tư vấn của bác sĩ.
Một lưu ý quan trọng: thức ăn hôm nay chỉ ảnh hưởng tới phần tóc mọc ra từ hôm nay. Phần tóc đã khô xơ không thay đổi nhờ ăn uống. Vì vậy đừng chờ “bồi bổ từ bên trong” để sửa ngọn tóc hư.
Hãy gặp bác sĩ da liễu khi tóc khô giòn, gãy nhiều mà bạn không dùng hoá chất hay nhiệt đáng kể; khi tóc mỏng dần, rụng nhiều kèm mệt mỏi, sợ lạnh, da khô, tăng cân, kinh nguyệt thay đổi, những dấu hiệu có thể liên quan tuyến giáp hay thiếu máu; khi tóc gãy thành mảng; hoặc khi trẻ em có tóc giòn, dễ gãy bất thường từ nhỏ, vì một số bất thường cấu trúc sợi tóc có tính di truyền cần được chẩn đoán.
Người đang mang thai, cho con bú hoặc có bệnh mạn tính nên hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ viên bổ sung nào cho tóc.
Câu hỏi thường gặp
Tóc hư có phục hồi hoàn toàn được không?
Phần tóc đã mọc ra thì không, vì đó là mô chết. Sản phẩm chỉ làm nó mềm và đẹp hơn tạm thời. Phục hồi thật nghĩa là để tóc mới mọc ra khoẻ và dần cắt bỏ phần hư qua các lần tỉa, mất vài tháng đến vài năm tuỳ độ dài.
Bao lâu nên tỉa tóc một lần?
Không có con số chung. Tóc ngắn, tóc hay tạo kiểu nhiệt cần tỉa thường hơn để giữ dáng và ngọn gọn. Tóc dài khoẻ có thể tỉa vài tháng một lần. Hãy dựa vào dấu hiệu: khi ngọn bắt đầu chẻ, rối và mỏng hẳn so với phần trên.
Ủ tóc bằng trứng, bia, mặt nạ tự làm có tác dụng không?
Một số nguyên liệu như trứng, sữa chua có protein và chất béo, có thể làm tóc mềm tạm thời giống kem ủ. Bằng chứng hạn chế, dễ có mùi và khó gội sạch. Không dùng trứng với nước quá nóng vì protein đông lại bám vào tóc.
Ngủ với tóc buộc hay xoã thì tốt hơn?
Buộc lỏng bằng dây bọc vải hoặc tết lỏng giúp tóc ít rối và ít cọ xát hơn xoã, nhất là tóc dài. Không buộc chặt cố định một chỗ hằng đêm vì lực kéo lâu ngày có thể làm thưa tóc ở đường chân tóc.
Tóc khô xơ có phải do thiếu nước uống không?
Uống đủ nước tốt cho sức khoẻ chung, nhưng không có bằng chứng uống thêm nước làm tóc bớt khô. Độ ẩm của sợi tóc phụ thuộc chủ yếu vào lớp biểu bì và môi trường, không phụ thuộc lượng nước bạn uống khi cơ thể không bị thiếu nước.
Vỏ gối lụa có giúp tóc đỡ hư không?
Bề mặt trơn của lụa hoặc satin giảm ma sát khi trở mình, nên có thể giảm rối và gãy với tóc dài, tóc xoăn, tóc đã tẩy. Lợi ích có cơ sở cơ học nhưng không lớn như lời quảng cáo; một vỏ gối cotton mịn cùng cách buộc tóc lỏng cũng giúp được nhiều.
