Uốn, duỗi và ép tóc đều hoạt động theo cùng một nguyên lý: dùng hoá chất bẻ gãy các cầu nối disulfide giữ hình dạng sợi tóc, định hình sợi tóc theo dáng mới bằng ống cuốn hoặc nhiệt, rồi dùng chất trung hoà nối các cầu đó lại ở vị trí mới. Vì can thiệp vào cấu trúc chịu lực của tóc, mỗi lần làm đều để lại hư tổn, mức độ tuỳ hoá chất, nhiệt và tay nghề.
Sau khi làm, ba ngày đầu là lúc nếp còn chưa ổn định: hạn chế gội, buộc, kẹp. Những tuần sau, tóc cần được dưỡng như tóc đã qua hoá chất, tránh nhiệt cao và không nhuộm tẩy ngay. Bài này giải thích cơ chế, so sánh các kiểu phổ biến, lưu ý rủi ro formaldehyde ở dịch vụ làm mượt và đưa ra lịch chăm sóc cụ thể.
Cơ chế: bẻ cầu disulfide rồi nối lại ở chỗ mới
Trong lớp vỏ sợi tóc, các phân tử keratin được giữ với nhau bằng ba loại liên kết. Liên kết hydro và liên kết muối yếu, đứt khi tóc ướt và tạo lại khi tóc khô; đó là lý do sấy, ép nhiệt cho nếp tạm thời và mất khi gội. Cầu disulfide nối hai phân tử cystein thì bền, chỉ đứt khi gặp hoá chất phù hợp; chúng quyết định hình dạng lâu dài của sợi tóc.
Thuốc uốn và thuốc duỗi phổ biến dùng chất khử, điển hình là muối của axit thioglycolic, trong môi trường kiềm. Chất khử cắt đứt một phần cầu disulfide, sợi tóc trở nên mềm dẻo. Lúc này tóc được quấn quanh ống cuốn để uốn, hoặc kéo thẳng và ép nhiệt để duỗi. Bước tiếp theo, thợ thoa chất trung hoà, thường chứa hydrogen peroxide, để oxy hoá và nối lại các cầu disulfide theo hình dạng mới.
Quá trình nối lại không hoàn hảo: một phần liên kết không được tạo lại hoặc bị oxy hoá thành dạng không còn chịu lực. Sợi tóc sau uốn duỗi vì vậy yếu hơn, xốp hơn và nhạy với nhiệt, hoá chất hơn tóc chưa làm.
Có một nhóm thuốc duỗi khác dùng chất kiềm mạnh như hydroxide, phổ biến cho tóc xoăn rất tít. Nhóm này biến đổi cầu disulfide theo cách không đảo ngược và có nguy cơ bỏng da đầu cao hơn nếu thao tác sai. Ở Việt Nam, dịch vụ phổ biến hơn là nhóm thioglycolate kết hợp nhiệt.
So sánh các kiểu uốn, duỗi, ép và làm mượt phổ biến
Tên gọi dịch vụ ở tiệm thay đổi theo từng nơi, nhưng phần lớn thuộc một trong các nhóm dưới đây. Hãy hỏi thợ dịch vụ mình định làm thuộc nhóm nào.
| Kiểu | Cách làm | Kết quả | Mức tác động |
|---|---|---|---|
| Uốn lạnh | Thuốc khử, quấn ống, trung hoà, không dùng nhiệt | Lọn rõ khi ướt, có thể bung khi khô | Trung bình |
| Uốn nóng | Thuốc khử nhẹ hơn, quấn ống có gia nhiệt | Lọn mềm, rõ khi khô, giữ nếp lâu | Trung bình đến cao vì thêm nhiệt |
| Duỗi, ép thẳng | Thuốc khử, sấy, ép bằng kẹp nhiệt, trung hoà | Tóc thẳng lâu dài cho phần đã làm | Cao, nhất là khi làm chồng lên phần cũ |
| Duỗi kiềm mạnh | Chất kiềm mạnh làm duỗi vĩnh viễn | Thẳng hẳn tóc xoăn tít | Cao, nguy cơ bỏng da đầu |
| Làm mượt kiểu keratin | Dung dịch phủ lên tóc rồi ép nhiệt cao | Giảm xù, tóc suôn trong vài tháng, không thẳng hẳn | Tuỳ công thức; một số giải phóng formaldehyde |
Đừng đánh giá dịch vụ qua tên gọi “phục hồi”, “dưỡng sinh” hay “collagen”. Câu hỏi đúng là trong đó có chất khử, chất kiềm mạnh hay chất giải phóng formaldehyde không, và có dùng nhiệt cao không.
Formaldehyde trong dịch vụ làm mượt: rủi ro cần biết
Nhiều dịch vụ làm mượt tóc được quảng cáo là “keratin” thực ra giữ nếp nhờ formaldehyde hoặc các chất giải phóng formaldehyde khi gặp nhiệt, có thể ghi trên thành phần dưới tên methylene glycol hay formalin. Khi kẹp ép nhiệt cao chạy qua tóc, formaldehyde bay hơi vào không khí xung quanh, cả khách và thợ cùng hít phải.
Formaldehyde được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế xếp vào nhóm chất gây ung thư cho người, chủ yếu qua đường hít trong thời gian dài, và gây kích ứng mắt, mũi, họng ở nồng độ thấp hơn nhiều. Cơ quan quản lý ở một số nước đã cảnh báo về các sản phẩm làm mượt chứa hoặc giải phóng formaldehyde, đặc biệt với những sản phẩm ghi “không formaldehyde” nhưng đo được hàm lượng đáng kể khi gia nhiệt. Quy định cụ thể khác nhau giữa các nước và thay đổi theo thời gian, nên hãy kiểm tra thông tin từ cơ quan quản lý mỹ phẩm hiện hành.
Dấu hiệu thực tế: mắt cay, chảy nước mắt, mũi họng rát, ho trong lúc thợ ép tóc là dấu hiệu không khí đang có chất kích ứng. Nếu gặp, hãy yêu cầu dừng lại.
Một số công thức thay thế dùng axit glyoxylic hoặc các chất khác. Chúng ít liên quan formaldehyde hơn nhưng không vô hại hoàn toàn: nhiệt độ ép vẫn cao, và đã có báo cáo ca bệnh về tổn thương thận nghi liên quan đến axit glyoxylic trong sản phẩm làm mượt, đang được tiếp tục nghiên cứu. Người đang mang thai nên tránh các dịch vụ này và hỏi bác sĩ.
Trước khi làm: câu hỏi nên hỏi và việc nên tự kiểm
Kết quả của uốn duỗi phụ thuộc nhiều vào tóc nền và tay nghề. Một vài câu hỏi đơn giản giúp bạn chọn đúng và tránh rủi ro.
- Tóc mình có đủ khoẻ không? Nếu ngọn đã giãn như cao su khi ướt, đứt dễ, hoặc vừa tẩy, nên tỉa và chờ thêm.
- Lịch sử hoá chất: kể đủ với thợ những lần nhuộm, tẩy, uốn, duỗi, làm mượt trong hai năm gần đây.
- Dịch vụ này dùng gì? Hỏi tên nhóm hoá chất và có dùng nhiệt hay không; xin xem bao bì sản phẩm.
- Có làm thử một lọn nhỏ không? Với tóc đã qua hoá chất, thử lọn giúp biết tóc phản ứng ra sao.
- Da đầu có vết xước, mụn, viêm không? Nếu có, hoãn lại; hoá chất trên da tổn thương dễ gây bỏng và kích ứng.
- Không gian có thông thoáng không? Đặc biệt với dịch vụ làm mượt có ép nhiệt.
- Có kế hoạch nhuộm không? Nếu có, thường uốn duỗi trước, nhuộm sau vài tuần.
Nếu thợ không trả lời được dịch vụ dùng hoá chất gì, đó là lý do đủ để cân nhắc lại.
Chăm sóc trong ba ngày đầu và các tuần sau
Các mốc dưới đây là lời khuyên phổ biến của thợ và nhà sản xuất; làm theo hướng dẫn riêng của sản phẩm nếu có.
- Ba ngày đầu: tránh gội, tránh buộc, kẹp, vén tai, đội mũ chật, để nếp mới ổn định. Tóc duỗi tránh để ướt mưa hoặc mồ hôi đẫm.
- Lần gội đầu tiên: dầu gội dịu, nước ấm vừa, xoa da đầu nhẹ, không vò tóc.
- Mỗi lần gội: dầu xả từ ngang tai xuống ngọn; tóc uốn gỡ rối bằng ngón tay hoặc lược răng rất thưa khi còn dầu xả.
- Mỗi tuần: một lần kem ủ, xen kẽ dưỡng ẩm và protein.
- Sấy: tóc uốn sấy bằng đầu khuếch tán hoặc để khô tự nhiên rồi vò lọn; tóc duỗi sấy xuôi theo chiều tóc, nhiệt vừa.
- Tránh nhiệt cao trong vài tuần đầu; nếu phải dùng máy duỗi máy uốn thì có xịt bảo vệ nhiệt.
- Không nhuộm tẩy ngay; chờ vài tuần và để tóc hồi lại độ mềm.
Tóc uốn thường dễ khô hơn trước, nên lượng dầu xả cần tăng lên so với thói quen cũ. Tóc duỗi thì dễ bết chân hơn vì phẳng, cần giữ dầu xả xa chân tóc.
Sống chung với tóc đã uốn duỗi: giữ nếp và phần chân mọc mới
Chấp nhận rằng nếp sẽ thay đổi. Lọn uốn thường chặt nhất trong vài tuần đầu rồi lỏng dần. Tóc duỗi giữ thẳng ở phần đã làm, nhưng chân tóc mới mọc theo dáng tự nhiên. Biết trước điều này giúp bạn không vội làm lại khi nếp chỉ đang ổn định.
Giữ lọn uốn bằng ẩm, không bằng nhiệt. Tóc uốn đẹp nhất khi được tạo lọn lúc còn ẩm: thoa kem dưỡng tạo lọn, vò nhẹ từ ngọn lên, để khô tự nhiên hoặc sấy bằng đầu khuếch tán. Chải tóc uốn khi khô sẽ phá lọn thành một khối xù.
Ranh giới chân tóc mới là điểm yếu. Ở tóc duỗi, chỗ nối giữa đoạn đã duỗi và đoạn mới mọc có hai cấu trúc khác nhau, dễ gãy ngay tại đó khi chải kéo mạnh. Gỡ rối nhẹ tay, dùng dầu xả nhiều hơn ở vùng này.
Dặm chân thay vì làm lại toàn bộ. Khi cần làm lại, yêu cầu chỉ xử lý phần chân mới mọc. Bôi thuốc chồng lên phần đã làm là nguyên nhân phổ biến nhất của tóc gãy sau nhiều lần uốn duỗi.
Tỉa định kỳ. Phần ngọn đã qua nhiều lần hoá chất nên được tỉa dần, vừa giúp tóc gọn, vừa loại bỏ đoạn yếu nhất trước khi nó gãy lởm chởm.
Rủi ro và khi nào cần gặp bác sĩ da liễu
Bỏng hoá chất da đầu. Rát nóng tăng dần trong lúc để thuốc, sau đó đỏ, phồng, chảy dịch hoặc đóng vảy là dấu hiệu bỏng. Cần rửa sạch hoá chất bằng nhiều nước ngay và đi khám, không tự bôi các loại lá, kem đánh răng hay dầu lên vết bỏng.
Gãy rụng sau khi làm. Tóc gãy nhiều ở chỗ kẹp, ống cuốn hay đường ranh giới giữa tóc cũ và mới thường do hoá chất quá mạnh hoặc làm chồng lên phần đã làm. Tỉa phần gãy và ngừng hoá chất; nếu rụng cả chân tóc thành mảng, hãy đi khám.
Dị ứng, viêm da tiếp xúc. Ngứa, đỏ, sưng ở da đầu, trán, tai, cổ sau dịch vụ. Ghi lại tên sản phẩm và đến bác sĩ da liễu, có thể cần xét nghiệm để xác định chất gây dị ứng.
Triệu chứng hô hấp, mắt. Cay mắt, ho, khó thở trong hoặc sau dịch vụ làm mượt nên được khám, đặc biệt ở người có hen.
Mang thai và cho con bú. Nhiều bác sĩ khuyên hoãn các dịch vụ hoá chất mạnh và có ép nhiệt sinh hơi trong thời gian này; hãy hỏi bác sĩ của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu sau khi uốn mới được gội đầu?
Lời khuyên phổ biến là chờ khoảng 48 đến 72 giờ để nếp ổn định, trừ khi thợ hoặc sản phẩm hướng dẫn khác. Lần gội đầu nên dùng dầu gội dịu và dầu xả, không vò mạnh.
Tóc uốn giữ được bao lâu?
Phần tóc đã uốn giữ nếp đến khi bị cắt đi, nhưng lọn thường lỏng dần sau vài tháng do gội, sấy và trọng lượng tóc. Phần chân mọc mới sẽ thẳng như tóc gốc, nên nhìn tổng thể nếp xẹp dần.
Có thể uốn lại khi tóc vẫn còn nếp cũ không?
Được nhưng nên chỉ làm phần chân mới mọc. Uốn chồng lên đoạn đã uốn khiến đoạn đó chịu hoá chất hai lần, rất dễ gãy. Nên nhờ thợ đánh giá ngọn tóc trước.
Ép tóc rồi có uốn được không?
Được về mặt kỹ thuật, nhưng đoạn đã ép là đoạn đã qua hoá chất và nhiệt, uốn tiếp làm tăng hư tổn đáng kể. Nhiều thợ khuyên chờ phần tóc mới mọc đủ dài hoặc tỉa bớt ngọn ép trước khi uốn.
Dịch vụ “không hoá chất” có thật sự không hoá chất?
Mọi kiểu tóc giữ nếp qua nhiều lần gội đều cần thay đổi liên kết bền trong sợi tóc, tức là cần hoá chất. Cụm từ “không hoá chất” thường nghĩa là không dùng một loại cụ thể. Hãy xin xem thành phần.
Tuổi học sinh có nên uốn duỗi không?
Tóc và da đầu tuổi dậy thì vẫn nhạy cảm, và các dịch vụ hoá chất đều có rủi ro. Nhiều nhà sản xuất ghi không dùng cho người dưới mười sáu tuổi. Nếu muốn đổi kiểu, cắt tạo kiểu và các cách tạo sóng không nhiệt là lựa chọn an toàn hơn.
