Dùng máy sấy, máy duỗi, máy uốn mà ít hại tóc dựa trên ba nguyên tắc: tóc phải khô trước khi gặp kẹp nóng, nhiệt độ thấp nhất đủ tạo nếp cho loại tóc của bạn, và thời gian tiếp xúc ngắn với nhiệt bằng cách di chuyển liên tục, không giữ một chỗ. Xịt bảo vệ nhiệt giúp giảm hư tổn phần nào nhưng không thay được ba nguyên tắc đó.
Nhiệt có tác dụng tạo kiểu vì nó tác động lên những liên kết yếu trong sợi tóc. Nhưng vượt quá ngưỡng, nhiệt làm nước bên trong sợi tóc bốc hơi đột ngột và làm biến tính keratin, gây tổn thương không đảo ngược. Hiểu cơ chế giúp bạn chọn nhiệt độ và thao tác đúng.
Vì sao nhiệt tạo được nếp tóc
Trong sợi tóc, ngoài cầu disulfide bền vững, còn vô số liên kết hydro giữa các phân tử keratin. Liên kết hydro đứt khi tóc ướt và tạo lại khi tóc khô. Nếu bạn để tóc khô trong một hình dạng nhất định, như quấn quanh lược tròn hay kéo thẳng, liên kết hydro tạo lại theo hình dạng đó và sợi tóc giữ nếp mới.
Máy sấy làm việc này nhanh hơn bằng cách đẩy nước đi trong lúc bạn định hình. Máy duỗi và máy uốn dùng nhiệt cao hơn trên tóc khô, làm mềm cấu trúc keratin và sắp xếp lại liên kết hydro gần như tức thời. Nếp tạo bằng nhiệt vì vậy là nếp tạm thời: hơi ẩm trong không khí, mồ hôi hay lần gội tiếp theo sẽ phá các liên kết hydro và tóc trở về dáng cũ.
Điều này giải thích hai hiện tượng quen thuộc với người Việt. Một là tóc ép thẳng buổi sáng xù lại vào buổi chiều nồm ẩm: hơi nước len vào tóc và phá nếp. Hai là tóc xốp cao, vốn hút ẩm nhanh, mất nếp nhanh hơn tóc khoẻ. Những sản phẩm giữ nếp chống ẩm phủ một lớp màng làm chậm hơi nước đi vào, nhờ đó nếp bền hơn.
Bạn không cần nhiệt rất cao để phá liên kết hydro. Nhiệt chỉ cần đủ để sợi tóc khô và mềm theo khuôn; phần nhiệt thừa là phần gây hại.
Nhiệt quá ngưỡng làm hỏng tóc thế nào
Tóc ướt chứa một lượng nước đáng kể bên trong lớp vỏ. Khi kẹp máy duỗi nóng ép lên tóc còn ướt hoặc còn ẩm nhiều, nước bên trong bốc hơi nhanh hơn tốc độ thoát ra ngoài, tạo những bọt khí trong sợi tóc. Hiện tượng này được ghi nhận trong y văn da liễu với tên “tóc bọt khí”: sợi tóc có những hốc rỗng, giòn và gãy ngay tại đó. Tiếng xèo xèo và khói trắng khi ép tóc ẩm chính là nước đang sôi trong và quanh sợi tóc.
Ở nhiệt độ cao, keratin bắt đầu biến tính, cấu trúc xoắn của nó bị thay đổi theo cách không phục hồi. Tóc trở nên cứng, kém đàn hồi, và lớp biểu bì nứt, bong. Tóc nhuộm và tóc tẩy còn có thể đổi màu: tóc vàng sáng ngả vàng đục, màu nhuộm phai nhanh hơn.
Máy sấy cũng có thể gây hại nếu để quá sát đầu và giữ một chỗ. Một nghiên cứu Hàn Quốc năm 2011 trên tạp chí Annals of Dermatology so sánh tóc để khô tự nhiên và tóc sấy ở các khoảng cách, nhiệt độ khác nhau, và ghi nhận tóc sấy ở khoảng cách khoảng mười lăm phân, di chuyển liên tục, có mức tổn thương bề mặt thấp hơn nhiều so với sấy sát ở nhiệt độ cao. Điều đáng chú ý là tóc để khô tự nhiên cũng cho thấy một dạng tổn thương ở lớp màng tế bào bên trong, có lẽ do sợi tóc trương nước kéo dài. Đây là nghiên cứu phòng thí nghiệm quy mô nhỏ, nhưng nó gợi ý rằng sấy đúng cách không tệ hơn để khô tự nhiên.
Sấy tóc đúng cách
Máy sấy là dụng cụ nhiệt dùng nhiều nhất và dễ điều chỉnh nhất. Thay đổi cách sấy là cách rẻ nhất để giảm hư tổn.
- Thấm khô bằng khăn mềm hoặc áo thun cotton, ép nhẹ, không chà, để bớt nước trước khi sấy.
- Thoa dầu xả không xả hoặc xịt bảo vệ nhiệt lên thân và ngọn khi tóc còn ẩm.
- Bắt đầu với nhiệt vừa, gió mạnh. Sấy chân tóc và da đầu trước vì đó là phần lâu khô nhất và cần khô để tránh ẩm qua đêm.
- Giữ máy cách tóc khoảng một gang tay, khoảng mười lăm phân, và di chuyển liên tục, không giữ một điểm.
- Hướng gió từ chân xuống ngọn theo chiều tóc để vảy biểu bì nằm xuôi, tóc bóng và ít xù hơn.
- Dùng đầu thu gió để tạo kiểu thẳng, đầu khuếch tán cho tóc xoăn, uốn.
- Khi tóc khô khoảng chín phần mười, chuyển sang gió mát để cố định nếp.
Nếu không cần tạo kiểu, sấy chân tóc cho khô và để phần ngọn khô tự nhiên là cách cân bằng hợp lý.
Chọn nhiệt độ máy duỗi, máy uốn theo loại tóc
Các mức dưới đây là khoảng tham khảo phổ biến từ thợ tóc và nhà sản xuất dụng cụ, không phải chuẩn khoa học. Nguyên tắc chung: bắt đầu ở mức thấp, chỉ tăng dần nếu tóc không vào nếp sau một lượt.
| Kiểu tóc | Mức nhiệt tham khảo | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tóc mảnh, tóc tẩy, tóc hư | Mức thấp, khoảng dưới 150 đến 170 độ C | Một lượt chậm thay vì nhiều lượt nhanh |
| Tóc thường, chưa qua hoá chất | Mức vừa, khoảng 170 đến 190 độ C | Đa số người Việt tóc thẳng ở mức này là đủ |
| Tóc dày, thô, xoăn | Mức cao hơn, có thể tới khoảng 200 độ C | Chia lọn mỏng hiệu quả hơn tăng nhiệt |
| Tóc chưa khô hẳn | Không dùng | Sấy khô hoàn toàn trước khi kẹp |
Máy không có nút chỉnh nhiệt thường chạy ở mức cao cố định, không hợp với tóc mảnh hay tóc tẩy. Lọn tóc càng mỏng, nhiệt truyền càng đều, nên chia lọn nhỏ giúp bạn dùng nhiệt thấp hơn.
Không kẹp một lọn quá lâu và không lặp lại quá nhiều lượt trên cùng lọn. Nếu thấy khói hay mùi khét, nhiệt đang quá cao hoặc tóc còn ẩm.
Tóc nhuộm, tóc uốn và tóc trẻ: những trường hợp cần nhẹ tay hơn
Tóc tẩy và tóc nhuộm sáng màu. Sợi tóc đã mất nhiều liên kết và lớp lipid bề mặt nên dẫn nhiệt và mất nước nhanh hơn. Cùng một mức nhiệt, tóc tẩy hư nhanh hơn tóc chưa làm, và màu có thể ngả vàng đục. Dùng mức thấp nhất, một lượt chậm, luôn có sản phẩm bảo vệ.
Tóc đã uốn. Duỗi thẳng tóc uốn bằng máy nhiều lần vừa làm hư thêm, vừa làm lọn uốn mất dần độ đàn hồi. Nếu thường xuyên muốn tóc thẳng, có lẽ kiểu uốn không còn hợp, và nên cân nhắc để tóc trở về tự nhiên.
Tóc vừa duỗi hoặc làm mượt. Các tuần đầu sau dịch vụ hoá chất, sợi tóc đang ở trạng thái yếu. Hạn chế máy duỗi, máy uốn trong thời gian này nếu có thể.
Người tóc mảnh, đang thưa. Tóc mảnh có ít khối lượng để chịu nhiệt nên hư nhanh, và kéo căng khi sấy duỗi có thể làm gãy thêm. Với người đang có dấu hiệu rụng tóc, giảm tác động cơ học và nhiệt giúp giữ những sợi còn lại, đồng thời nên đi khám để tìm nguyên nhân rụng.
Ngày ẩm nồm. Nếp nhiệt mất nhanh trong không khí ẩm, khiến nhiều người kẹp lại nhiều lần trong ngày. Một lớp sản phẩm chống ẩm sau khi tạo kiểu hiệu quả hơn việc ép lại.
Xịt bảo vệ nhiệt làm được gì và không làm được gì
Sản phẩm bảo vệ nhiệt thường chứa silicone, polymer tạo màng và đôi khi protein thuỷ phân. Lớp màng này giảm ma sát khi kẹp trượt qua tóc, phân bổ nhiệt đều hơn và làm chậm sự mất nước của sợi tóc. Một số nghiên cứu của ngành mỹ phẩm cho thấy chúng giảm mức gãy và giảm hư tổn bề mặt so với không dùng.
Nhưng xịt bảo vệ nhiệt không phải lá chắn tuyệt đối. Ở nhiệt độ cao và thời gian kẹp dài, tóc vẫn hư; sản phẩm chỉ làm chậm và giảm bớt. Coi đó là bước bổ sung cho việc hạ nhiệt và rút ngắn thời gian, không phải lý do để dùng nhiệt cao hơn.
Cách dùng: xịt đều lên từng lớp tóc khi còn ẩm trước khi sấy, hoặc lên tóc khô trước khi kẹp, rồi chải cho đều. Đợi sản phẩm khô trên tóc rồi mới kẹp, vì sản phẩm dạng nước còn ướt sẽ gây ra đúng hiện tượng sôi nước mà bạn muốn tránh.
Dầu thực vật nguyên chất không phải là chất bảo vệ nhiệt tốt khi dùng nhiều: lớp dầu dày dưới kẹp nóng có thể làm tóc nóng hơn và bốc khói. Nếu muốn dùng dầu, chỉ vài giọt ở ngọn sau khi đã tạo kiểu xong.
Tạo kiểu không nhiệt, lỗi hay gặp và khi nào cần gặp bác sĩ
Tạo sóng không nhiệt. Tết lỏng hai đến bốn bím khi tóc còn ẩm rồi để khô qua đêm, quấn tóc quanh lô mềm hay dải vải, hoặc xoắn búi lỏng. Các cách này dựa trên cùng nguyên lý liên kết hydro, không cần nhiệt. Tránh buộc quá chặt vì lực kéo lâu ngày có thể gây thưa tóc ở thái dương.
Lỗi thường gặp: kẹp cùng một lọn nhiều lượt. Mỗi lượt cộng thêm thời gian tiếp xúc nhiệt. Chia lọn mỏng và kéo chậm một lượt cho hiệu quả hơn.
Lỗi thường gặp: để máy duỗi chạm da đầu, tai, cổ. Bỏng do dụng cụ tạo kiểu là tai nạn hay gặp. Dùng lược để kéo lọn ra xa da, và để máy trên đế chịu nhiệt, xa tầm tay trẻ em.
Lỗi thường gặp: không vệ sinh máy. Cặn sản phẩm cháy trên bản kẹp làm nhiệt không đều và kéo giật tóc. Lau bản kẹp khi máy đã nguội.
Khi nào cần gặp bác sĩ da liễu. Khi bị bỏng da đầu có phồng rộp, chảy dịch hoặc vết bỏng lớn; khi tóc gãy thành mảng ở vùng hay kẹp; hay khi tóc rụng tận chân thay vì gãy ngang, vì đó không còn là hư do nhiệt.
Câu hỏi thường gặp
Sấy tóc mỗi ngày có hại hơn để tóc khô tự nhiên không?
Sấy ở nhiệt vừa, cách xa và di chuyển liên tục có thể không hại hơn để khô tự nhiên, theo một số nghiên cứu phòng thí nghiệm. Điều gây hại là sấy sát, nóng, giữ một chỗ. Người tóc dày để khô tự nhiên nhiều giờ cũng không phải lựa chọn tốt nhất.
Máy duỗi bản gốm, bản titan khác nhau thế nào?
Bản gốm thường truyền nhiệt đều và êm, hợp tóc mảnh và tóc thường. Bản titan nóng nhanh, giữ nhiệt tốt, hay dùng cho tóc dày. Khác biệt về hư tổn chủ yếu vẫn nằm ở nhiệt độ bạn chọn và thời gian kẹp, không ở chất liệu.
Có nên dùng máy sấy ion âm không?
Máy sấy ion được quảng cáo giảm xù và khô nhanh hơn. Có cơ sở vật lý cho tác dụng giảm tĩnh điện, nhưng bằng chứng độc lập về lợi ích lớn còn hạn chế. Cách sấy đúng vẫn quan trọng hơn loại máy.
Ngày nào cũng duỗi tóc thì bao lâu sẽ hư?
Không có con số cố định vì tuỳ nhiệt độ, độ dày tóc, sản phẩm và cách kẹp. Dấu hiệu cần giảm là ngọn tóc khô, xơ, chẻ, xỉn màu, có đốm trắng hoặc gãy khi chải. Giãn số ngày dùng và hạ nhiệt độ ngay khi thấy các dấu hiệu này.
Tóc trẻ em có nên dùng máy uốn, máy duỗi không?
Nên hạn chế. Tóc trẻ mảnh hơn, trẻ dễ bị bỏng vì cử động bất ngờ, và nếp tóc ở tuổi này không cần thiết phải tạo bằng nhiệt. Nếu dùng cho dịp đặc biệt, người lớn nên tự làm ở nhiệt thấp và giữ dụng cụ xa tầm tay trẻ.
Sấy tóc bằng gió mát hoàn toàn có được không?
Được, chỉ lâu khô hơn. Gió mát vẫn giúp khô chân tóc và giảm thời gian tóc ướt. Nhiều người dùng nhiệt vừa ở đầu và chuyển sang gió mát khi tóc gần khô để cân bằng thời gian và mức nhiệt.
